ΣΥΡΙΖΑ ΒΥΡΩΝΑ

*      το  κείμενο αποτελεί εισήγηση στην εκδήλωση της Ανοιχτής Πόλης του 2ου Διαμερίσματος που πραγματοποίηθηκε στις 27/2/2008 (Φιλολάου 159 , ώρα 7.00 μ.μ ) με θέμα :

";            " αστικό πράσινο για να αντιμετωπίσουμε τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή";

             με   ομιλητές / τριες

• Ματθαίος Σανταμούρης, καθηγητής τμήματος Φυσικής Πανεπιστημίου Αθηνών

«Αύξη                  <<αύξηση της θερμοκρασίας και συνέπειές της στο κέντρο της Αθήνας»

• Ελένη Πορτάλιου, αν. καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής Σχολής Ε.Μ.Π, δημοτική σύμβουλος

«Διαμ                << διαμόρφωση μιας Χάρτας Πρασίνου για την Αθήνα»

• Ελπίδα Αλεβίζου, σύμβουλος 2^ου διαμερίσματος

                «Κινητοποιήσεις στο 2^ο διαμέρισμα»

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΜΙΑΣ ΧΑΡΤΑΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

της Ελένης Πορτάλιου *

Η σημερινή εκδήλωση έχει σκοπό να αναδείξει τη σημασία των πράσινων πνευμόνων, μικρής, μεσαίας, και μεγάλης κλίμακας στην πόλη και να συμβάλει στην εκπόνηση ενός σχεδίου και μιας στρατηγικής θέσεων και αγώνων που θα απαντούν στην εντεινόμενη οικολογική κρίση, την περιβαλλοντική υποβάθμιση και την κλιματική αλλαγή. Οι δείκτες που μετρούν τη δημόσια υγεία, την ευημερία, την ποιότητα ζωής, αλλά και τις δυνατότητες επιβίωσης του πλανήτη στο άμεσο μέλλον, έχουν χτυπήσει κόκκινο. Πρέπει να γίνει συνείδηση των πολιτών ότι κάθε δένδρο που ξεριζώνεται, κάθε τετραγωνικό μέτρο γης που οικοδομείται, κάθε πλατεία που πλακοστρώνεται ολόκληρη, κάθε πάρκο που εγκαταλείπεται και μαραίνεται, συρρικνώνει τις ήδη υπονομευμένες βασικές προϋποθέσεις ζωής της κοινωνίας και των ανθρώπων.

Ας σκεφτούμε, όχι τις ζοφερές προβλέψεις των επιστημόνων για τις επόμενες δεκαετίες λόγω της καταστροφής του κλίματος , αλλά το καλοκαίρι του 2008 με τους καύσωνες, το νέφος, τις πυρκαγιές και τον εγκλεισμό σε κλιματιζόμενα κτίρια και ιδιωτικά αυτοκίνητα. Λέγεται ότι 1 δένδρο μεσαίου μεγέθους αντιστοιχεί σε 3 κλιματιστικά. Άλλωστε, και τα πρόσφατα καιρικά φαινόμενα των χιονοπτώσεων αποδίδονται από τους επιστήμονες στην κλιματική αλλαγή, γι'; αυτό και θα αποκτήσουν μονιμότερα χαρακτηριστικά. Το περιβάλλον εκπέμπει SOS, η Αθήνα εκπέμπει SOS, η τύχη της πόλης βρίσκεται στα χέρια των κατοίκων της.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗ ΧΑΡΤΑ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

Ο κ. Κακλαμάνης και η πλειοψηφία του Δημοτικού Συμβουλίου έδωσαν στη δημοσιότητα μια κατ'; όνομα Χάρτα Πρασίνου για την Αθήνα, χωρίς καν να τη φέρουν σε συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο ή τα Διαμερισματικά Συμβούλια. Μέτρησαν, κανείς δεν ξέρει πως, το πράσινο της Αθήνας , το βρήκαν αρκετό 6,84μ² /κάτοικο και έβαλαν στόχο να το φτάσουν στα 7,25 μ²/κάτοικο. Μας είπαν δηλαδή, ότι δεν υπάρχει πρόβλημα, ότι στο Δήμο Αθηναίων όλα βαίνουν καλώς, επομένως οι πολίτες που κινητοποιούνται και διεκδικούν πράσινο και ελεύθερους χώρους δεν έχουν λόγους να το κάνουν. Ο κ. Κακλαμάνης και η πλειοψηφία της συμπολίτευσης ψεύδονται στην αναγνώριση του προβλήματος, επομένως δεν είναι αξιόπιστοι και στο ευχολόγιο κατευθύνσεων που προτείνουν για την αντιμετώπισή του, όταν μάλιστα βρίσκονται σε εξέλιξη διεκδικήσεις μεγάλων και μικρών ελεύθερων χώρων απέναντι στις οποίες ο δήμος είναι εχθρικός.

Ας δούμε τα πράγματα πιο συγκεκριμένα.

• Στο κείμενο που μοιράστηκε αναγράφονται τετραγωνικά μέτρα χωρίς καμμία ταξινόμηση κατά κατηγορίες των χώρων που μετρώνται π.χ. ελεύθεροι χώροι -; αστικό πράσινο, άλση, πάρκα. Πολύ περισσότερο δεν γίνεται επιπλέον ταξινόμηση των γενικών αυτών κατηγοριών σε λόφους, πεζοδρόμους, αρχαιολογικούς χώρους, νεκροταφεία, κ.λ.π. Δεν αναφέρεται, επίσης, το είδος και η ποιότητα της βλάστησης -; χαμηλή / ψηλή, περιορισμένη/εκτεταμένη, δένδρα μικρά/ μεγάλα, θάμνοι ψηλοί /χαμηλοί, ανθόφυτα κ.λ.π., κ.λ.π. Δεν υπάρχει ο χαρακτηρισμός τοπικός /υπερτοπικός που προσδιορίζει τη λειτουργία των πράσινων χώρων στο εγγύς και το ευρύτερο περιβάλλον της πόλης. Ο μόνος χαρακτηρισμός της Χάρτας του Δήμου είναι μικροί / μεγάλοι χώροι (51 μεγάλοι, 1041 μικροί). Αναφέρονται , επίσης, οι δενδροστοιχίες και οι νησίδες χωρίς όμως να γίνεται σαφές πως προσμετρώνται στα εμφανιζόμενα μ² πρασίνου /κάτοικο.

• Τα ελάχιστα νούμερα που δίδονται αντιφάσκουν κατ'; αρχήν μεταξύ τους. 907.540 κάτοικοι επί 6,84 μ² πρασίνου /κάτοικο, όπως δηλώνεται, παράγουν 6.207.573 μ² και όχι 5.429.000 μ² πρασίνου όπως αναγράφεται για το άθροισμα των τετραγωνικών των μικρών και μεγάλων χώρων. Με βάση τα 5.429.000 μ² και πληθυσμό 907.540 κατοίκους προκύπτουν 5.98 μ² πρασίνου /κάτοικο και όχι 6,84.

Με αυτές τις αντιφάσεις ανάμεσα στα ελάχιστα νούμερα που αναφέρονται στη Χάρτα και καθώς απουσιάζει οποιαδήποτε συστηματική ταξινόμηση, καταγραφή και μέτρηση των χώρων, δικαιούμαστε να αμφισβητούμε την αξιοπιστία των στοιχείων.

• Κάτι άλλο που εντυπωσιάζει είναι η κατά διαμέρισμα κατανομή του πρασίνου.

Το 6^ο διαμέρισμα, δηλαδή η πυκνοδομημένη Κυψέλη και τα Πατήσια, εμφανίζονται με 5,9 μ² /κάτοικο και το ίδιο συμβαίνει με το 4^ο διαμέρισμα, το οποίο φέρεται να έχει 5,9 μ² /κάτοικο ενώ ο χάρτης του, όπως τον παρουσιάζει η ίδια η Χάρτα του Δήμου, διαθέτει ελάχιστες μόνο πράσινες κουκίδες.

• Μια άλλη σοβαρή παράλειψη και όχι απλώς ασάφεια της Χάρτας Πρασίνου του Δήμου, αφορά στην απουσία οποιουδήποτε συγκεκριμένου ονόματος, καλύτερα μητρώου των χώρων. Έτσι δεν υπάρχει καμία αναφορά στο Πάρκο Γουδή , στον Ελαιώνα ή στον προαστιακό, που αφορούν πράσινους πνεύμονες μεγάλης κλίμακας -; στον Ελαιώνα υπάρχει αναφορά αλλά με αρνητικό τρόπο, όπως θα δούμε παρακάτω. Η καταγραφή με όνομα και διεύθυνση όχι μόνο των μεγάλων αλλά και των μεσαίων και μικρών χώρων θα αποκάλυπτε την πραγματικότητα του πρασίνου στην πόλη, τους διεκδικούμενους από τους κατοίκους χώρους, τους χώρους προς απαλλοτρίωση που εκκρεμούν και μπορεί να χαθούν, τους χώρους που χάθηκαν κ.λ.π. Αντί, όμως, να μιλήσει συγκεκριμένα για τους δημόσιους πράσινους χώρους η Χάρτα γενικολογεί με αμφισβητούμενα νούμερα.

• Όσον αφορά τις δενδροστοιχίες των δρόμων, η Χάρτα του Δήμου εμφανίζει 80.000 δένδρα , δηλαδή 1 ανά 30 μ. Αν υπήρχε 1 τουλάχιστον δένδρο ανά 10 μ, το αστικό πράσινο στην Αθήνα θα είχε αυξηθεί κατά 160.000 δένδρα. Αντίθετα, η σημερινή κατάσταση στις πυκνοδομημένες περιοχές όσον αφορά τη φύτευση των πεζοδρομίων είναι τραγική, ιδιαίτερα τον χειμώνα που πέφτει το φύλλωμα των δένδρων.

• Όσον αφορά τις αναφορές της Χάρτας στο ιδιωτικό πράσινο και τα ευχολόγια περί ενεργοποίησης των πολιτών, τους οποίους όταν κινητοποιούνται ο δήμος αποπέμπει, δεν υπάρχει ίχνος αυτοκριτικής για τις ευθύνες του δήμου σε θέματα όπως η φύτευση των ακαλύπτων που είναι υποχρεωτική κατά ΓΟΚ και την αρμοδιότητα ελέγχου έχει ο δήμος, όπως η συνεχής κοπή δένδρων με άδεια της πλειοψηφίας στα διαμερισματικά συμβούλια ή και χωρίς άδεια, όπως η απουσία οποιουδήποτε θετικού παραδείγματος στα κτίρια του δήμου.

• Όσον αφορά την οικονομική πλευρά της συντήρησης και αναβάθμισης του πρασίνου καθώς και της απόκτησης νέων χώρων, τα στοιχεία της Χάρτας είναι εξοργιστικά. Προβλέπονται 112,0 εκατ. ευρώ για απαλλοτριώσεις το 2008 και συνολικά, σε βάθος χρόνου, 266,4 για 248 στρέμματα από τα οποία, όμως, τα 158 είναι δώρο στην ΠΑΕ Παναθηναϊκός για το σκανδαλώδες έργο της ονομαζόμενης ανάπλασης στον Ελαιώνα.

Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ

ΜΙΑ ΧΑΡΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΡΑΣΙΝΗ

Μέχρι σήμερα αποτελεί κοινό τόπο ότι το πράσινο στην Αττική είναι 2,5 μ² /κάτοικο και ότι μειώθηκε στα 2,15 μετά τα έργα των Ολυμπιακών αγώνων. Με αυτά τα νούμερα πορεύεται το ΥΠΕΧΩΔΕ και η υπερ-Νομαρχία Αθήνας- Πειραιά στις εκτιμήσεις τους, αυτά γράφουν οι εφημερίδες και αυτά αναφέρει η «Χάρτα της Καθημερινότητας για το Λεκανοπέδιο» που διατύπωσε προεκλογικά στις εκλογές του 2004 η ΝΔ, συγκρίνοντας τα 2,5 μ² /κάτοικο της Αθήνας με τα 7 μ² /κάτοικο κατά μέσο όρο της Ευρώπης .

Τα νούμερα αυτά αναφέρονται σε αστικό πράσινο, όχι σε περιαστικό και σε δάση και βεβαίως δεν προσμετρώνται στα στενά διοικητικά όρια κάθε δήμου γιατί το πράσινο, όπως και το νέφος και η κλιματική αλλαγή, δεν αντιμετωπίζονται στη βάση της διοικητικής οργάνωσης της Αττικής.

Όσον αφορά το περιαστικό πράσινο, αναφέρεται το 2005, πριν την πυρκαγιά της Πάρνηθας, μείωσή του από 12 μ² /κάτοικο σε 9, την ίδια στιγμή που ευρωπαϊκές πόλεις έχουν να επιδείξουν πάνω από 17 μ² περιαστικού πρασίνου /κάτοικο.

Σημασία έχει να υπάρχουν στην Αττική δάση και περιαστικό πράσινο, μεγάλα πάρκα μητροπολιτικού χαρακτήρα, πνεύμονες πρασίνου μεσαίου μεγέθους όπως άλση, και πολύ περισσότεροι από τους σημερινούς ελεύθεροι και πράσινοι χώροι μικρής κλίμακας, ολ'; αυτά οργανωμένοι σε δίκτυα που συγκροτούν μια πράσινη ραχοκοκαλιά στην πόλη.

Ορισμένοι από τους μεγάλους πράσινους χώρους της Αττικής βρίσκονται στα διοικητικά όρια του δήμου Αθηναίων, όπως ο Εθνικός Κήπος και οι λόφοι του Λυκαβηττού και του Φιλοπάππου. Το ίδιο συμβαίνει και με τους αρχαιολογικούς χώρους. Αυτό, όμως , δεν σημαίνει ότι το αστικό πράσινο θα καλυφθεί σ'; αυτούς τους χώρους και οι γειτονιές θα μείνουν χωρίς πράσινο, αβίωτες.

Οι μεγάλοι πράσινοι πνεύμονες, όπως ακριβώς και τα δάση, θα πρέπει να υπολογίζονται στο σύνολο της Αττικής και κάθε δήμος θα πρέπει να καλύπτει τα υπολειπόμενα τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο πέραν αυτών των μεγάλων εκτάσεων, μ'; ένα καταμερισμό εν πολλοίς ενιαίο αλλά και συμπληρωματικό μεταξύ των δήμων, ώστε το συνολικό ισοζύγιο να είναι θετικό.

Στην άλλη λογική, αυτή της Χάρτας του Δήμου Αθηναίων, που μετρά το πράσινο στα διοικητικά όρια κάθε Δήμου, τα προάστια δεν θα χρειάζεται να φυτέψουν ούτε φύλλο, ενώ οι Δήμοι της Δυτικής Αθήνας θα πρέπει να κατεδαφίσουν μεγάλες δομημένες εκτάσεις για να φτάσουν στην περιοχή τους τον γενικό στόχο, που ας υποθέσουμε ότι είναι το 7,25 μ² πρασίνου /κάτοικο όπως ορίζει η Χάρτα του Δήμου Αθηναίων.

Πέραν αυτής της συνολικής και όχι τοπικιστικής προσέγγισης του θέματος, γνωρίζουμε καλά ότι η πόλη αερίζεται και βελτιώνεται κλιματικά με εγκατεσπαρμένους πράσινους και κενούς χώρους που τη διαπερνούν στη μικροκλίμακα.

Τελικά, αν πρόκειται να απαντήσουμε σοβαρά στην οικολογική κρίση και την κλιματική αλλαγή, που απειλούν όχι μόνο την υγεία αλλά και την επιβίωσή του πλανήτη και των ανθρώπων, πρέπει, ανάμεσα στα άλλα ριζικά μέτρα για την αντιστροφή αυτής της δυσοίωνης πραγματικότητας, να αυξήσουμε δραστικά το αστικό και περιαστικό πράσινο. Το πώς βέβαια θα γίνει η παραπάνω αντιστροφή σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, που το ενεργειακό της πρότυπο στηρίζεται σε ρυπογόνα καύσιμα, το ΙΧ είναι το κύριο μεταφορικό μέσο, το κράτος παραδίδει καθημερινά στην οικοδόμηση δημόσιους χώρους και οι ιδιώτες κόβουν με τη μεγαλύτερη ευκολία δένδρα, είναι ένα δύσκολο εγχείρημα αλλά και ένα ζήτημα ζωής ή θανάτου.

Η Ανοιχτή Πόλη θα επιδιώξει να διαμορφωθεί στη βάση των αναγκών κάθε διαμερίσματος, όπως αναδεικνύονται από τους αγώνες των κατοίκων, από τις συμβολές των επιστημόνων και τις επεξεργασίες της δημοτικής μας κίνησης και άλλων κινήσεων, μια Χάρτα πραγματικά Πράσινη που θα προβληθεί στο λαό της πόλης και θα αποτελέσει βάση των διεκδικήσεών μας στο Δημοτικό Συμβούλιο, στα Διαμερισματικά Συμβούλια και στους καθημερινούς αγώνες.

Η Ανοιχτή Πόλη δεν διεκδικεί καμία αποκλειστικότητα. Θέλει απλά να συμβάλλει έμπρακτα στην αντιμετώπιση της οικολογικής κρίσης στο Δήμο Αθηναίων και την Αττική. Απ'; αυτή τη σκοπιά θα εξετάσουμε σήμερα το θέμα του αστικού πρασίνου στο 2^ο Διαμέρισμα.

ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ΣΤΟ 2^Ο ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ

Στο διαμέρισμά μας περιλαμβάνονται ορισμένοι μεγάλοι πράσινοι πνεύμονες που χρειάζεται να αντιμετωπιστούν σε κεντρικό δημοτικό επίπεδο : ο Εθνικός Κήπος και το Ζάππειο, ο αρχαιολογικός χώρος στους Στύλους του Ολυμπίου Διός και το Κολυμβητήριο, ο Λόφος Αρδηττού και το Παναθηναϊκό Στάδιο, το Α'; Νεκροταφείο, καθώς και μέρος του πολιτιστικού τριγώνου μεταξύ των οδών Ρηγίλλης, Β. Σοφίας, Β. Κωνσταντίνου.

Ενδιαφερόμαστε για όλους τους χώρους αυτούς ανεξάρτητα από το ότι ορισμένοι , όπως ο Λόφος Αρδηττού και οι Στύλοι του Ολυμπίου Διός, δεν ανήκουν στο Δήμο Αθηναίων.

Εθνικός Κήπος : Δεν χρηματοδοτείται η συντήρησή του και περιορίζεται διαρκώς ο χαρακτήρας του ως πλούσιου σε είδη ανοιχτού βοτανικού μουσείου και ως χώρου πρασίνου στην καρδιά της πόλης, στον οποίο επιβιώνουν πολλά είδη πουλιών, εντόμων, ερπετών και ζώων.

Ζάππειο : Η μερική εμπορευματοποίησή του υπονομεύει τον δημόσιο χαρακτήρα του και ανοίγει τον δρόμο σε κατασκευές και επεμβάσεις που αλλοιώνουν τη μορφή του, γι'; αυτό πρέπει να ακυρωθεί η σχετική κυβερνητική απόφαση.

Λόφος Αρδηττού, Παναθηναϊκό Στάδιο : Εκκρεμεί η ενοποίηση με το Ζάππειο και τους Στύλους του Ολυμπίου Διός, οπωσδήποτε, όμως, θα μπορούσε να ενισχυθεί άμεσα το πράσινο στο μεγάλο ανοιχτό χώρο μπροστά από το Στάδιο.

Α'; Νεκροταφείο : Στο μέλλον το Α'; Νεκροταφείο πρέπει να σταματήσει να λειτουργεί και ο χώρος να μετατραπεί σε ανοιχτό μουσείο γλυπτικής. Σήμερα, επιχειρείται η κατασκευή υπόγειου γκαράζ στο δημοτικό πράσινο χώρο στην είσοδο του νεκροταφείου. Ο Δήμος Αθηναίων όχι μόνο εδώ αλλά και σε άλλα διαμερίσματα παραδίδει πράσινους δημόσιους χώρους σε ιδιώτες για εμπορική εκμετάλλευση με χώρους στάθμευσης, όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή στην οδό Διοχάρους και στο αλσύλλιο Κύπρου και Πατησίων. Είμαστε ριζικά αντίθετοι σ'; αυτή την επιλογή. Είμαστε έτοιμοι να προτείνουμε λύσεις για το θέμα της στάθμευσης, όμως η κοπή ακόμα και ενός δένδρου είναι απαράδεκτη.

Στύλοι Ολυμπίου Διός : Συνεχώς ο χαρακτήρας του αρχαιολογικού χώρου αλλοιώνεται με την οικοδόμηση ογκωδών και ακαλαίσθητων κτιρίων από την πλευρά της Β. Όλγας , που βρίσκονται στο Κολυμβητήριο και ο χώρος αντισφαίρισης.

Πολιτιστικό Τρίγωνο : Πρόσφατα το Δημοτικό Συμβούλιο του 2^ου Διαμερίσματος ενέκρινε κατά πλειοψηφία την κοπή δένδρων για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης στο χώρο του Βυζαντινού Μουσείου επί της λεωφόρου Κωνσταντίνου. Ταυτόχρονα, έργα και διαμορφώσεις που γεμίζουν το τρίγωνο με άχρηστες και καταστροφικές για το περιβάλλον τσιμεντοστρώσεις, χώρους στάθμευσης και άλλες κατασκευές, διαμορφώνουν μια εικόνα αναρχίας, φόρτισης με ασύμβατες χρήσεις και αυθαιρεσίας. Ο χώρος του Τριγώνου θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί ενιαία, να εμπλουτιστεί με πράσινο και να παραμείνει ανοιχτός στη διέλευση του κόσμου.

Μικρότερης κλίμακας αλλά σημαντικοί σε μέγεθος πράσινοι χώροι είναι το Άλσος Παγκρατίου, το Άλσος Λογγίνου, ο Λόφος Γρηγορίου Λαμπράκη, ο Λόφος Αγίου Ιωάννη Κυνηγού, το Πάρκο Λαγουμιτζή και οι πράσινοι ή εν δυνάμει πράσινοι χώροι στις παλιές και νεότερες προσφυγικές κατοικίες στο Δουργούτι και τον Άγιο Σώστη.

Στο Πάρκο Λαγουμιτζή χρειάζεται ενίσχυση του πρασίνου και δεν έχει ολοκληρωθεί η απαλλοτρίωση των 22 στρεμμάτων επειδή εκκρεμεί η απόκτηση 1200 τ.μ. τα οποία διεκδικεί ο Δήμος από την εκκλησία.

Οι χώροι ανάμεσα στις προσφυγικές κατοικίες , διαμορφωμένοι με υψηλό πράσινο ή αδιαμόρφωτοι και πάντως ανοιχτοί και ελεύθεροι, μπορούν να αναπλαστούν, να ενοποιηθούν και ν'; αποτελέσουν ένα εκτεταμένο πολύ σημαντικό πράσινο δίκτυο που θα καλύψει τις ανάγκες της ευρύτερης περιοχής, καθώς μάλιστα σ'; αυτό το δίκτυο μπορούν να προστεθούν τα υπάρχοντα κτίρια του Αστικού Κέντρου και των καταστημάτων που περιλαμβάνουν κοινωνικές χρήσεις και πρέπει να είναι διαθέσιμα στους πολίτες.

Θα προχωρήσω με μια πολύ σύντομη αναφορά στις πλατείες, αναφέροντας ως καλά παραδείγματα την πλατεία Αγίου Σώστη, την πλατεία Μεσολογγίου στο Παγκράτι, την Πλατεία Αμβρόσιου Πλυτά στη Γούβα, καθώς και τη μικρότερη πλατεία επί της οδού Φρύνωνος, γιατί, ανεξάρτητα από το πόσο αξιόλογος αρχιτεκτονικά είναι ο σχεδιασμός τους, χαρακτηρίζονται από σωστή κατανομή μεταξύ πράσινων χώρων με χώμα και πλακόστρωτων καθιστικών.

Θα τελειώσω με τους μικρότερους χώρους πρασίνου, τεράστιας σημασίας για το μικροπεριβάλλον και το μικροκλίμα, που αποφορτίζουν σημαντικά τον αστικό ιστό.

Πρόκειται για τους μικρούς ανοιχτούς χώρους , μεγέθους 1 -; 2 -; 3 οικοπέδων, για τους πεζοδρόμους μικρής έκτασης, για τις δενδροστοιχίες των πεζοδρομίων, τις νησίδες των δρόμων και τις αυλές των σχολείων, των δημοσίων κτιρίων και των εκκλησιών. Εδώ οι ελλείψεις είναι τεράστιες. Όπως έχει καταγράψει η Μαρία Ξανθού, ακούραστη διαμερισματική σύμβουλος για δύο τετραετίες στο 2ο Διαμέρισμα , από τις 20 περίπου προτάσεις για απαλλοτριώσεις τέτοιων χώρων που ψήφισε το Διαμερισματικό Συμβούλιο έχει υλοποιηθεί μόνο μια, έχουν οικοδομηθεί αρκετοί χώροι και παραμένουν με δυνατότητα απαλλοτρίωσης οι υπόλοιποι .

Η απώλεια ενός μικρού χώρου, φαινομενικά ασήμαντου, μπορεί να δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στην κάλυψη των κοινωνικών υποδομών του δήμου, όπως έγινε με την οικοδόμηση πολυκατοικίας δίπλα στον παιδικό σταθμό που εφάπτεται της πλατείας Πλυτά στη Γούβα. Ο παιδικός σταθμός συνορεύει με ένα δημοτικό σχολείο και ο ενιαίος ελεύθερος χώρος τους μαζί με το παρακείμενο οικόπεδο, στο οποίο σήμερα έχει ανεγερθεί πολυκατοικία γιατί ο χώρος δεν απαλλοτριώθηκε έγκαιρα, θα μπορούσε να παραλάβει τον δεύτερο παιδικό σταθμό που απαιτείται για τις ανάγκες της περιοχής.

Οι κινητοποιήσεις των κατοίκων έχουν αναδείξει, επίσης, 3 μικρότερους χώρους, που αναμένουν να απαλλοτριωθούν αφού πέρασαν μέσα από πολλαπλές συμπληγάδες δημοτικών αποφάσεων.

Όσων αφορά τον χώρο μεταξύ των οδών Ελλανίκου, Πολέμωνος, Τελεσίλλης, χαρακτηρισμένο ως χώρο πρασίνου και παιδικής χαράς, προχωρεί με πολύ αργούς ρυθμούς η πράξη αναλογισμού και απαλλοτρίωσης. Η κατασκευαστική εταιρεία που είχε ξεκινήσει την οικοδόμηση πολυκατοικίας έχει προσφύγει στο ΣτΕ και η καθυστέρηση του δήμου μπορεί να επιφέρει την απώλειά του χώρου.

Όσον αφορά το τρίγωνο μεταξύ Κτησίου, Αμύντα και Πλατείας Προσκόπων, έχει κατ'; αρχήν αποτραπεί, με την επαναφορά της Κτησίου στο καθεστώς του πεζοδρόμου, η ανοικοδόμησή του, αλλά η ένσταση του ιδιοκτήτη δεν εκδικάζεται και το θέμα παραμένει σε εκκρεμότητα με πιθανώς δυσμενή εξέλιξη. Στο διατηρητέο κτίριο του τριγώνου υπάρχει η πρόταση της Συμπαράταξης να εγκατασταθεί ένα «μουσείο» Μάνου Χατζηδάκη, καθώς ο διακεκριμένος συνθέτης είχε δεύτερο σπίτι του για πολλά χρόνια την πλατεία Προσκόπων και ιδιαίτερα τον Μαγεμένο Αυλό.

Στο άλλο τρίγωνο, επί των οδών Μερκούρη, Ριζάρη και Β. Γεωργίου, εκκρεμεί η απαλλοτρίωσή του για πολλά χρόνια.

Μια άλλη περίπτωση μικρού χώρου σημαντικής ιστορικής αξίας είναι ο αρχαιολογικός χώρος της Αρτέμιδος Αγροτέρας, η απαλλοτρίωση του οποίου έπρεπε να είναι αυτονόητη, όμως το ΥΠΠΟ μεθοδεύει την οικοπεδοποίηση και εμπορευματοποίησή του.

Θα μπορούσα να αναφερθώ στις αποφάσεις του Διαμερισματικού Συμβουλίου που αφορούν χώρους οι οποίοι δεν έχουν ευτυχώς οικοδομηθεί ακόμα και δεν έχει προχωρήσει η απαλλοτρίωση τους. Όμως, η συγκρότηση αυτού του καταλόγου θα πρέπει να εμπλουτιστεί με νέους χώρους που, εγκατεσπαρμένοι στο σύνολο του διαμερίσματος, θα αποδώσουν μικρές ανάσες στις πυκνοδομημένες γειτονιές. Εκκρεμεί, λοιπόν, αυτή η σημειακή, συστηματική προσέγγιση και οι δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα, ύστερα από συγκεκριμένη καταγραφή κάθε χώρου, του ιδιοκτησιακού καθεστώτος του και της αξίας απαλλοτρίωσης, λαμβανομένης υπόψη και της πράξης αναλογισμού.

Προχωρώ με τη φύτευση των πεζοδρομίων. Εδώ και τώρα θα πρέπει τουλάχιστον να διπλασιαστούν τα δένδρα. Χιλιόμετρα πεζοδρομίων δεν έχουν κανένα δένδρο. Το κόστος μιας τέτοιας πράσινης επέμβασης είναι μικρό, οι υπηρεσίες του δήμου υπάρχουν για να την υλοποιήσουν, δεν υπάρχει καμμία δικαιολογία καθυστέρησης.

Άμεσα θα πρέπει να αποξηλωθούν οι αυθαίρετες κατασκευές των καταστημάτων σε όλο σχεδόν το μήκος του πεζοδρομίου της οδού Υμηττού, του μόνου με εύρος πεζοδρομίου , οι οποίες εκλγωβίζουν και κακοποιούν τα δένδρα, απαγορεύοντας τη δημόσια χρήση του χώρου.

Η Χάρτα Πρασίνου του Δήμου Αθηναίων αναφέρεται, επίσης, και ορθά στους ιδιωτικούς ακάλυπτους χώρους. Στη συντριπτική πλειοψηφία αυτών των χώρων υπάρχουν παραβάσεις ΓΟΚ ως προς τη φύτευση. Μια παρέμβαση του δήμου θα έπρεπε να επιδιώξει σε πρώτη φάση, μέσα από την ενημέρωση των κατοίκων και τη συναίνεσή τους, την αποκατάσταση της νομιμότητας, αλλιώς θα πρέπει να εφαρμοστεί ο νόμος για τους παραβάτες.

Στο ίδιο πνεύμα της κοινωνικής ενεργοποίησης, εντάσσεται ένα πρόγραμμα κινήτρων, όχι μόνο οικονομικών, για τις πράσινες ταράτσες και τους πράσινους ιδιωτικούς υπαίθριους και ημιυπαίθριους χώρους στους ορόφους των πολυκατοικιών. Σ'; αυτό το πρόγραμμα θα μπορούσαν να παίξουν σημαντικό ρόλο τα διαμερισματικά συμβούλια, οι σύλλογοι γειτονιάς, οι επιτροπές πολιτών και οι εθελοντές ενεργοί πολίτες.

Θα τελειώσω με το θέμα της χρηματοδότησης της Χάρτας Πρασίνου.

Χαρακτηριστικό της αναξιοπιστίας της Χάρτας που έδωσε στη δημοσιότητα ο Δήμος Αθηναίων είναι ότι δεν υπάρχει κανένα οικονομικό στοιχείο που να αφορά στη διοχέτευση πόρων σε έργα φυτεύσεων. Και πως να γίνει αυτό όταν οι πόροι του Δήμου κατευθύνονται σπάταλα και αδιαφανώς, σε ιδιώτες για παροχή υπηρεσιών ή κατασκευή έργων , που θα μπορούσαν να αναλαμβάνουν οι ίδιες οι υπηρεσίες του Δήμου .

Τα χρήματα των απαλλοτριώσεων που εγγράφονται στη Χάρτα Πρασίνου πηγαίνουν σχεδόν εξ'; ολοκλήρου για τις απαλλοτριώσεις υπέρ της ΠΑΕ ΠΑΟ στον Ελαιώνα, όπως ήδη αναφέρθηκε.

Οι φυτεύσεις π.χ. των πεζοδρομίων θα μπορούσαν να ανατεθούν , ύστερα από μελέτη των αρμόδιων υπηρεσιών, στο εργατοτεχνικό προσωπικό του Δήμου και να ενεργοποιηθούν για τη στήριξη αυτού του προγράμματος οι κάτοικοι των αντίστοιχων δρόμων. Η πρωτοβουλία των δήμων Αλίμου, Αργυρούπολης, Γλυφάδας, Ελληνικού για τη φύτευση σε δύο πρωινά 10.000 δένδρων στο πρώην αεροδρόμιο Ελληνικού, με τη συμμετοχή των σχολείων και πολλών εκατοντάδων εθελοντών, δείχνει τον δρόμο.

AΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ 1/3/08

Ελλειμμα 10.000 στρεμμάτων

Σε 10.000 στρέμματα υπολογίζεται το έλλειμμα πρασίνου στο Λεκανοπέδιο, με βάση τα διεθνή στάνταρ για μεγαλουπόλεις. Η σημερινή Αθήνα του «τσιμέντου» και του νέφους χρειάζεται επειγόντως 63 πάρκα ίσα με τον Εθνικό Κήπο για να χαρακτηριστεί βιώσιμη πόλη!

Το πολεοδομικό συγκρότημα (πριν από την πυρκαγιά στην Πάρνηθα, που αφάνισε 56.000 στρέμματα δάσους, από τα οποία τα 20.000 ελατόδασος στον εθνικό δρυμό) είχε ανάγκη από 2-3 εκατ. δένδρα που θα λειτουργούσαν ως φυσικό κλιματιστικό αλλά και ως «ασπίδα» απέναντι στα αιωρούμενα σωματίδια, που ξεπερνούν τα όρια προστασίας της υγείας κάθε δεύτερη ημέρα.

Το σωτήριο έτος 2008, η πρωτεύουσα δεν έχει καν πρόγραμμα ανάπτυξης των ελεύθερων χώρων και οι κυβερνήσεις των μεταπολιτευτικών χρόνων προτιμούν να... φυτεύουν μπετόν και να περιορίζονται να δηλώνουν στα λόγια την ανησυχία τους για τις ήδη ορατές κλιματικές αλλαγές. Μέσα σε δέκα χρόνια τσιμεντάραμε στο Λεκανοπέδιο έκταση που αντιστοιχεί σε 18 αεροδρόμια του Ελληνικού. Ως «αντιστάθμισμα», κάνουμε ακόμα... ασκήσεις επί χάρτου για ένα μητροπολιτικό πάρκο των 5.300 στρ. που -καλώς εχόντων των πραγμάτων- θα είναι έτοιμο σε μια 15ετία!

Το πράσινο είναι το πιο μεγάλο χαμένο «στοίχημα» των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο απολογισμός εξακολουθεί να είναι απαγοητευτικός, αφού το Λεκανοπέδιο διαθέτει μόλις 2,55 τετραγωνικά μέτρα πράσινο ανά κάτοικο και βρίσκεται στον πάτο του καταλόγου των ευρωπαϊκών πρωτευουσών. Ειδικά στις πυκνοδομημένες γειτονιές του Δήμου Αθηναίων, αλλά και στου Ζωγράφου, με τους ιδιαίτερα υψηλούς συντελεστές δόμησης, η αναλογία είναι μόλις 0,4 τετραγωνικό ανά κάτοικο, κάτι περισσότερο από... τίποτα. Στην κορυφή του ευρωπαϊκού μέσου όρου εξακολουθούν να παραμένουν το Αμστερνταμ, με 27 τετραγωνικά, και το Βερολίνο με 13.

Τα στοιχεία ομάδας ειδικών του Ινστιτούτου Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών (ΙΣΤΑΜΕ) είναι αποκαλυπτικά:

*Κατά τη δεκαετία 1991-2000 η επιφάνεια των νέων κατοικιών στην Αττική αυξήθηκε κατά 18,1%, που μεταφράζεται σε απώλεια αδόμητης γης συνολικής έκτασης 90.000 στρ.

*Στο ίδιο διάστημα κάηκαν 103.000 στρ. δασικών εκτάσεων, που αντιστοιχούν στο 4% της συνολικής επιφάνειας της Αττικής. Από αυτά, τα 2.300 στρ. οικοδομήθηκαν! Ειδικά στην Πεντέλη χάθηκαν 31.700 στρ., από τα οποία τα 1.400 στρ. έγιναν μεζονέτες!

*Η αναδάσωση και η φυσική αναγέννηση καμένων περιοχών καλύπτει μόλις 20.000 στρ. Αυτό σημαίνει ότι η δασοκάλυψη μειώθηκε κατά 24%.

*Η δόμηση επεκτάθηκε και σε αγροτική γη. Καλύφθηκαν άλλα 58.000 στρ., που αντιστοιχούν στο 1,9% της συνολικής επιφάνειας στην Αττική. Η μεγαλύτερη οικιστική ανάπτυξη εντοπίζεται κατά μήκος της Αττικής οδού, με έμφαση στον Γέρακα, τα Βριλήσσια, το Μαρούσι, την Πεύκη και τα Ανω Λιόσια.

Στις αρχές της δεκαετίας του '90 το υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ είχε σχεδιάσει, με τη βοήθεια του Πολυτεχνείου, ένα δίκτυο μεγάλων πάρκων και άλλων χώρων πρασίνου για να αντιμετωπιστεί το τεράστιο έλλειμμα της πρωτεύουσας. Το 1996 είχε εμφανιστεί και στην Ελλάδα ο όρος μητροπολιτικό πάρκο, που ήταν πραγματικότητα στη συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών μαγαλουπόλεων. Οι προγραμματισμοί του Οργανισμού Αθήνας αφορούσαν τέσσερεις σημαντικούς πόλους -το Ελληνικό, την περιοχή Γουδή, τον Ελαιώνα και το Φαληρικό Δέλτα- σε συνδυασμό με άλλα μέτρα (μεταφορά αεροδρομίου, Ιππόδρομου, κ.λπ.), που καλύπτουν πλήρως το έλλειμμα της πρωτεύουσας σε μεγάλους χώρους πρασίνου. Δέκα χρόνια μετά δεν έχει ξεκινήσει ούτε ένα μέτρο, ενώ σημειώνονται αρνητικές εξελίξεις σε αρκετές περιπτώσεις. Στον Ελαιώνα, για παράδειγμα, που έχει καίρια θέση για το Λεκανοπέδιο, το μόνον που έγινε είναι η χωροθέτηση του γηπέδου του ΠΑΟ, που όμως θεωρήθηκε «όχημα» για την κατασκευή εμπορικών κέντρων.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Ελληνικού, που είναι και η μόνη στην οποία έχουν εξαγγελθεί σχεδιασμοί. Η πρόταση του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ κάνει λόγο για «το μεγαλύτερο πάρκο της Ευρώπης και ένα από τα μεγαλύτερα στον κόσμο». Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο πεζή, αφού προβλέπεται να «φυτευθούν» τα εξής:

*Κατοικίες και εμπορικές χρήσεις σε 629 στρ. σε συνδυασμό με τη δυνατότητα για κτίρια άνω των 27 μέτρων που είναι το ανώτερο ύψος για το Λεκανοπέδιο. Θα πρέπει να προστεθούν άλλα 192 στρ. των εγκαταστάσεων του πρώην αεροδρομίου, που θα διατηρηθούν.

*«Σκληρές» επιφάνειες που φτάνουν τα 560 στρ. και αφορούν χώρους στάθμευσης και κίνησης. Υπολογίζεται ότι για τις ανάγκες των νέων κατοίκων, αλλά και των επισκεπτών στο μελλοντικό πάρκο, θα σταθμεύουν καθημερινά περίπου 20.000 ΙΧ. Αλλα 205 στρ. καταλαμβάνουν οι παλιοί διάδρομοι προσγείωσης-απογείωσης που θα διατηρηθούν. Υπολογίζεται ότι για τις ανάγκες της νέας λεωφόρου, που προβλέπεται να κατασκευαστεί στο δυτικό όριο και θα συνδέσει την παραλιακή με το «Ελ. Βενιζέλος», θα χρειαστούν περίπου 130 στρ. επιπλέον.

Ολα αυτά οδηγούν στη δημιουργία πάρκου της τάξης των 3.584 στρ. Ενα άλλο ανησυχητικό σημείο για το μέλλον του μητροπολιτικού πάρκου στο Ελληνικό είναι η φειδωλή φύτευση. Το εργαστήριο αστικού περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου έχει υπολογίσει ότι για ένα ήπιο αστικό πάρκο απαιτείται να φυτευθούν τουλάχιστον 500-750 χιλιάδες μεγάλα και μικρά δένδρα και θάμνοι, έναντι 40-60 χιλιάδων που προβλέπει η μελέτη του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ. Οι ειδικοί του Πολυτεχνείου (Ν. Μπελαβίλας, Φ. Βαταβάλη, Π. Σαμαρίνης, Ευαγγ. Χατζηκωνσταντίνου και Ειρήνη Λιάβα) επικαλούνται την περίπτωση του Εθνικού Κήπου των 158 στρ. που κατασκευάστηκε την περίοδο 1839-40 και αντιστοιχεί στο 3% του προβλεπόμενου στο Ελληνικό. Χρησιμοποιήθηκαν πάνω από 16.000 δένδρα και θάμνοι, ενώ σήμερα διαθέτει 7.000 μεγάλα δένδρα και 40.000 μικρά δένδρα και θάμνους. Με μοντέλο τον Εθνικό Κήπο, στο Ελληνικό θα έπρεπε αν φυτευθούν περίπου 1,6 εκατ. δένδρα και φυτά.

Εκτός από τη στασιμότητα στην αξιοποίηση των μεγάλων αδόμητων χώρων, στο Λεκανοπέδιο χάθηκαν τα τελευταία χρόνια και άλλοι μικρότεροι πόλοι, που θα ήταν πολύτιμοι σε τοπικό επίπεδο. Στην ευρύτερη περιοχή των Τουρκοβουνίων, με αφορμή τους Αγώνες, χάθηκε ένας χώρος 350 στρ. όπου κατασκευάστηκε κτιριακό συγκρότημα, που ήδη προβλέπεται να γίνει εμπορικό κέντρο. Την ίδια μοίρα είχε και το Σελεπίτσαρι της Νίκαιας. Αντί του πολιτιστικού πάρκου, τα 450 στρ. διατέθηκαν για την κατασκευή του συγκροτήματος της άρσης βαρών, όπου πρόκειται να εγκατασταθεί το Πανεπιστήμιο Πειραιά.

Απειλές δέχονται και άλλοι χώροι, όπως ο λόφος Φινόπουλου, ο Αρδηττός, ακόμη και το Ζάππειο. Τελευταία στιγμή διασώθηκε από το «τσιμέντο» το άλσος της Νέα Φιλαδέλφειας. Ξεχωριστή η περίπτωση του πάρκου «Αντώνης Τρίτσης» στον πύργο Βασιλίσσης. Καταλαμβάνει έκταση 980 στρ. και χρηματοδοτήθηκε από το υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ, αλλά σήμερα φθίνει λόγω έλλειψης πόρων!

Στις μεγαλουπόλεις της Ευρώπης και των ΗΠΑ το πράσινο είναι αναπόσπαστο κομμάτι του αστικού ιστού, σε συνδυασμό με τα περιαστικά άλση, που επίσης θεωρούνται είδος... πολυτελείας για την Αθήνα. Το πασίγνωστο Hyde Park του Λονδίνου, των 1.420 στρ., είναι ένα από τα μικρότερα της βρετανικής πρωτεύουσας, όπου οι δημοτικοί και βασιλικοί κήποι φθάνουν τα 60.000 στρ. Οπως και το Central Park της Νέας Υόρκης, των 3.372 στρ., έχουν και άλλο ένα «συν», αφού βρίσκονται στην καρδιά των πόλεων. Κάθε σύγκριση με το δικό μας Εθνικό Κήπο, που μαζί με το γειτονικό Ζάππειο φθάνει τα 288 στρ., είναι καταλυτική... Αλλωστε τα στοιχεία από τα σημαντικότερα αστικά πάρκα της Ευρώπης δείχνουν ότι το μελλοντικό μητροπολιτικό πάρκο στο Ελληνικό θα είναι ένα ωραίο μεσαίου μεγέθους πράσινο, καταρρίπτοντας τους ισχυρισμούς της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου ΠΕΧΩΔΕ που χαρακτηρίζει... μαξιμαλιστές όσους ζητούν να μη χτιστεί τμήμα του παλιού αεροδρομίου.

Στη χώρα μας το πράσινο αντιμετωπίζεται ως «βάρος». Το ίδιο το υπουργείο έχει αφήσει να διαρρεύσει ότι τα κονδύλια για το Ελληνικό, για φύτευση και συντήρηση για τα πρώτα 15 χρόνια, ανέρχονται σε 400 εκ. ευρώ. Το εργαστήριο αστικού περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου, σε μελέτη που εκπόνησε για λογαριασμό των δήμων γύρω από το πρώην αεροδρόμιο, υπολόγισε ότι το ετήσιο κόστος είναι της τάξης των 10-12 εκατ. ευρώ και το συνέκρινε με τον ετήσιο προϋπολογισμό των Δήμων Αθηναίων (800 εκατ. ευρώ) και Πειραιά (330 εκατ.). Επισημαίνει μάλιστα ότι τα πάρκα δεν είναι «νεκροί» χώροι. Στο Λονδίνο, για παράδειγμα, το 2007 τα δέκα μεγαλύτερα πάρκα δέχθηκαν 29 εκατ. επισκέπτες. Μόνον ο Βοτανικός κήπος φθάνει σχεδόν τα δύο εκατ. επισκέψεις το χρόνο. Ακόμα και ο Εθνικός Κήπος στην Αθήνα έχει 2-3 χιλιάδες επισκέπτες την ημέρα, που σημαίνει περισσότερους από ένα εκατομμύριο το χρόνο.

3.   Πράσινο: το φυσικό κλιματιστικό

Οι Αθηναίοι είναι πλέον τρωτοί και οφείλουν να δράσουν

Είναι γεγονός ότι η απομάκρυνση στρατοπέδων από τον αστικό χώρο θα έδινε ανάσα σε περιοχές ιδιαίτερα επιβαρημένες, όπως για παράδειγμα η περίπτωση των στρατοπέδων ΚΕΒΟΠ και ΚΕΔΒ του Χαϊδαρίου.