ΤΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΟΚΤΩΒΡΗ
Του Κωνσταντίνου ΖΑΓΑΡΑ*
Παραμονές της ενενηκοστής επετείου από την Οκτωβριανή Επανάσταση, θα άξιζε ίσως να συνεχίσουμε μια κουβέντα που το νήμα της ιστορίας άφησε ημιτελή.
Ήταν 25 Οκτώβρη (7 Νοέμβρη με το νέο ημερολόγιο) του 1917 όταν η κοινωνική κατάσταση της Ρωσίας, το πολιτικό κλίμα, οι συσχετισμοί των δυνάμεων, ο πόλεμος που διεξαγόταν από άκρη σ' άκρη των ευρωπαϊκών εδαφών, η όξυνση των κοινωνικών αντιθέσεων και η αναταραχή που επικρατούσε τότε οδήγησαν σε ένα κοσμοϊστορικό γεγονός που τράνταξε πραγματικά όλη την υφήλιο, δεν ήταν άλλο από την κορύφωση της Οκτωβριανής Επανάστασης με την κατάληψη των χειμερινών ανακτόρων και την ανατροπή της προσωρινής κυβέρνησης. Έκτοτε έχει περάσει ένας αιώνας παρά μια δεκαετία, όπου πολύ νερό έχει κυλήσει στο αυλάκι της παγκόσμιας πορείας με τις εικόνες του τότε να φαντάζουν στο κυρίαρχο μεταμοντερνιστικό κλίμα που ζούμε ως θολή ανάμνηση μιας ξεπερασμένης και άχρωμης περιόδου.
Είναι αλήθεια πως υπάρχει απέραντη σχετική βιβλιογραφική ύλη και μαρτυρίες προσώπων για το τι συνέβη τότε, με όλο τον αντίκτυπο που είχε αυτό στον υπόλοιπο πλανήτη, όπως και διάφορες θεωρητικές εκτιμήσεις για την πρακτική των μπολσεβίκων. Προτού ωστόσο τη κατάρρευση του τείχους του Βερολίνου μαζί και των καθεστώτων του "υπαρκτού σοσιαλισμού" είχε ήδη ξεκινήσει από τα χείλη και την πένα αρκετών να αναφέρεται πως ό,τι έλαβε χώρα το '17 δεν ήταν σε καμία περίπτωση χαρακτηριστικό επαναστατικής διαδικασίας αλλά πραξικόπημα. Ακόμη, πως η λενινιστική σκέψη και πρακτική ήταν ο προθάλαμος του σταλινισμού και η υπαίτια του ολοκληρωτισμού που επικράτησε έπειτα στην ΕΣΣΔ. Στις μέρες μας η οπτική αυτή των πραγμάτων εντείνεται ακόμη περισσότερο, τόσο από την κυρίαρχη αστική ιδεολογία όσο και από κομμάτια ακόμα-ακόμα και της Αριστεράς.
Στην όλη προβληματική θα ήταν καταρχήν μέγιστο λάθος να παραβλέψουμε την ύπαρξη της πάλης των τάξεων με τις επαναστατικές ενέργειες που γεννά αυτή, όπως εξάλλου και τις αντεπαναστατικές. Επιπλέον είναι σφάλμα η προσέγγιση εκείνη που έχει να κάνει με οικονομικά και περιοριστικά απλώς κριτήρια, αδιαφορώντας ή υποβαθμίζοντας άλλους παράγοντες. Δεν πρέπει συν τοις άλλοις να λησμονούμε, ως απάντηση για όσους κάνουν λόγο για μειοψηφίες, την συνεχιζόμενη αύξηση των μελών του μπολσεβίκικου κόμματος, όπως και τον λόγο που η άσκηση της πολιτικής τους έγινε με τα όπλα - ήταν η εποχή όπου ο καθένας, κυρίως οι αντίπαλοί τους, κάνανε κατ' αυτό τον τρόπο πολιτική. Η διαδικασία όμως εκείνη της πάλης (το σχηματικό επανάσταση - αντεπανάσταση) ωθούσε τους επαναστάτες στο μονοκομματικό σύστημα και την απαγόρευση των αστικών εφημερίδων όχι από κάποια "προγραμματισμένη" ας πούμε επιλογή αλλά από αναγκαιότητα. Τέλος, ο αυταρχικός και συντηρητικός χαρακτήρας της Σοβιετικής Ένωσης των επόμενων χρόνων δεν είχε να κάνει με καμία γραμμική σύνδεση αφετηρίας - εξέλιξης, αφού στο ιστορικό γίγνεσθαι υπάρχουν οι αστάθμητοι παράγοντες και οι τομές εκείνες που δεν μπορούν να προδικάσουν και να προδιαγράψουν εξελίξεις.
Ακόμη και τώρα, 90 χρόνια μετά, όσοι καλούνται να σχολιάσουν τις συγκλονιστικές εκείνες ημέρες τις υποδέχονται με τα ίδια ακριβώς συναισθήματα, άλλοι με θαυμασμό και μερικοί με αποτροπιασμό, κάποιοι ως παράδειγμα - σύμβολο και ορισμένοι ως παράδειγμα προς αποφυγή. Ήταν όμως η επαναστατική περίοδος του 1917-23 που άναψε το φιτίλι όλων των κινημάτων του κόσμου και πυροδότησε εκρήξεις παντού, αφήνοντας έτσι μια για πάντα τα σημάδια και τη σπορά των ιδεών της ως παρακαταθήκη για το μέλλον και τις επόμενες γενεές. Ο συνδυασμός άμεσης και έμμεσης δημοκρατίας των σοβιέτ με τη λαϊκή συμμετοχή σε αυτά, όπως και το ότι κατάφερε να καταδείξει για πρώτη φορά πως ο καπιταλισμός δεν είναι ακούνητος αλλά ανατρεπτέος, είναι μερικά μόνο απ' τα επίκαιρα μηνύματα του κόκκινου Οκτώβρη.
Είναι πια καιρός που οφείλουμε να ξεπεράσουμε το μοντέλο οργάνωσης κλειστών οριζόντων και προοπτικών. Να επαναθεμελιώσουμε τις αφετηριακές μας αρχές στην σύγχρονη πραγματικότητα και τις ανάγκες. Στο γεωγραφικό, πολιτικό, οικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης, σε έναν κόσμο που αλλάζει ολοσχερώς καλούμαστε να επαναφέρουμε το αίτημα του σοσιαλισμού παρά τις όποιες αλγεινές εμπειρίες του παρελθόντος, όπως επίσης και να ορθώσουμε τα προτάγματά μας απέναντι στη σαρωτική επέλαση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί ούτε με ευχολόγια ούτε με μουσειακού-μαυσωλειακού τύπου μεταφορές στη συγκυρία, μα αντίθετα οι γνώσεις και οι εμπειρίες μιας εκατονταετίας θα μπορούσαν να γίνουν μοχλός ανατροφοδότησης του θεωρητικού και πολιτικού διαλόγου με νέες προοπτικές για την Αριστερά στη χώρα μας και την οικουμένη. 
24 ΟΚΤΩΒΡΗ 1917: Η ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Σαν σήμερα πριν 90 χρόνια, τα κανόνια του καταδρομικού Αβρόρα έδωσαν το σύνθημα. Σαν σήμερα, εκατομμύρια Μπολσεβίκοι ξεχύθηκαν στους δρόμους υπό την καθοδήγηση του Λένιν και κατέλαβαν τα Χειμερινά ανάκτορα, έδρα της τότε κυβέρνησης. Σαν σήμερα, το όνειρο για έναν άλλο κόσμο πήρε σάρκα και οστά .
Για πρώτη φορά στην κολασμένη ιστορία της Γης ,της Γης οι κολασμένοι βρίσκονται στην εξουσία. Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες. "Η εργατική και αγροτική κυβέρνηση που προήλθε από την Επανάσταση της 24ης-25ης Οκτωβρίου και που στηρίζεται στα Σοβιέτ, καλεί όλα τα εμπόλεμα έθνη και τις κυβερνήσεις τους να αρχίσουν χωρίς αργοπορία τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη δίκαιης και δημοκρατικής ειρήνης" λέει το πρώτο διάταγμα της νέας Μποσελβίκικης κυβέρνησης, που προέκυψε από την συνεδρίαση, που έλαβε τόπο στα χειμερινά ανάκτορα την ίδια νύχτα της Επανάστασης. Ο ίδιος ο Λένιν διάβασε στους συνέδρους το διάταγμα με το οποίο η γη περνάει στους χωρικούς:"Η επί της γης ιδιοκτησία των γαιοκτημόνων καταργείται από αυτή τη στιγμή και χωρίς καμία απολύτως αποζημίωση".
Συνοψίζοντας, οι χωρικοί παίρνουν τη γη,οι εργάτες τα εργοστάσια και οι στρατιώτες αναμένουν την πολυπόθητη ειρήνη που δεν αργεί να έρθει με την ταπεινωτική όμως για την Ρωσία συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ. Οι σύμμαχοι αντιδρούν και 11 χώρες συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας εισβάλουν στη Ρωσία και βοηθούν στην δημιουργία του Λευκού Στρατού. Οι μπολσεβίκοι νικούν τον εμφύλιο χάρη στον Ρώσικο λαό που δεν θέλει ξένες επεμβάσεις και χάρη στις στρατηγικές ικανότητες του Κομισάριου των Εξωτερικών Λέων Τρότσκι Όμως τα μέτρα που πάρθηκαν για να νικήσουν οι Μπολσεβίκοι τον εμφύλιο πόλεμο ράπισαν δυνατά τον από πριν γονατισμένο λαό.
Παρά τις προσπάθειες του Λένιν τα πράγματα συνεχίζουν να μην πάνε καλά. Ο λαός που στήριξε τους Μπολσεβίκους τώρα στρέφεται εναντίον τους και κάνει την λεγόμενη τρίτη επανάσταση η οποία όμως καταπνίγηκε βίαια από τον Τρότσκι που είχε αναλάβει την οργάνωση του Κόκκινου Στρατού.
Ο ίδιος Λένιν είπε ότι ό Σοσιαλισμός δεν μπορεί να γίνει πράξη από το κόμμα, αλλά από δεκάδες εκατομμυρίων. Το κατάλαβε λίγο αργά όμως, αφού αρρώστησε βαριά το 1922 και πέθανε μετά από 2 χρόνια ανήμπορος να ελέγξει την κατάσταση που είχε διαμορφωθεί,στις 21 Ιανουαρίου 1924 σε ηλικία μόλις 54 ετών. Τι θα γινόταν αν ο Λένιν είχε ζήσει άλλα 20 χρόνια;Αυτό δυστυχώς δεν θα το μάθουμε ποτέ, μόνο εικασίες και φανταστικές σκέψεις μπορούμε να κάνουμε.
Από το 1936 και μετά στη Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών(ΕΣΣΔ) δεν θα υπάρξει ούτε σοσιαλισμός, ούτε δημοκρατία, ούτε Σοβιέτ. Το κόμμα, με τιμονιέρη τον "πατερούλη" Στάλιν θα υποκαταστήσει και το κράτος και τα Σοβιέτ τα οποία υπολειτουργούσαν τυπικά εώς το 1990. Με τις περίφημες δίκες της Μόσχας στήνονται στον τοίχο και εκτελούνται όλοι σχεδόν οι πρώην σύντροφοι που διαφώνησαν με τον Στάλιν και πρώτοι και καλύτεροι οι Ζινόβιεφ και Καμένεφ μαζί με μερικούς οπαδούς τους.Ο Τρότσκι διαγραμμένος από το Κόμμα όπως και όλοι οι αντίπαλοι του Στάλιν ,αδυνατεί να αντιδράσει αφού βλέπει τους συντρόφους του να εκτελούνται ή να τον εγκαταλείπουν μόνο του σε μία αντιπολίτευση χωρίς αποτέλεσμα. Ο ίδιος ο Στάλιν είχε επιχειρήσει να υποβαθμίσει μέχρι και τον Λένιν αφού σε γράμμα του το 1911 που δημοσιεύτηκε σε εφημερίδα της Γεωργίας το 1925 αφήνει σαφέστατες αιχμές για την επαναστατική ανεπάρκεια του Λένιν. Που είσαι Κάρολε να δεις τα εγγόνια σου.
Όπως και να έχει, είναι γεγονός πως η Οκτωβριανή Επανάσταση έδωσε το έναυσμα για ταξικούς αγώνες σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι "10 μέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο" είναι το φως στην άκρη του τούνελ και μας δείχνουν τον δρόμο προς την αταξική κοινωνία, την κοινωνία που όσο και να αργήσει θα έρθει. Και ας ανακυρήττει ο Φουκουγιάμα και ο κάθε Φουκουγιάμα το τέλος της Ιστορίας. Εμείς θα είμαστε εκεί για να τον διαψευσουμε.
"Μα έγινε επανάσταση το 1917 στη Ρωσία;"
Του Αγγελου Ελεφαντη
Έγινε πράγματι επανάσταση στη Ρωσία το 1917; Ή μήπως αυτό που έγινε ήταν πραξικόπημα μιας οικτρής μειοψηφίας που επέβαλε ένα δικτατορικό και ολοκληρωτικό καθεστώς; Ιδού το "δίλημμα", έτοιμη και η απάντηση (την συνοψίζω χονδρικά, εν πνεύματι όμως "αληθείας", μέσα από πολλά και διάφορα δημοσιεύματα, παλαιά και καινούρια, πραγματικός ωκεανός): |"Τον Νοέμβριο του 1917, τη συντριπτική πλειοψηφία (58%) είχαν οι Επαναστάτες - Σοσιαλιστές και όχι οι Μπολσεβίκοι του Λένιν που ήταν μια μειοψηφία 25%, μετά μάλιστα από βία και νοθεία. Έτσι πήραν την εξουσία πραξικοπηματικά διαλύοντας την Εθνοσυνέλευση και καταργώντας τη δημοκρατία προς χάριν μιας μόνιμης εξουσίας τους χωρίς αντίπαλα κόμματα"|.
Είχαν όμως προηγηθεί από την Επανάσταση του Οκτώβρη, μερικές "λεπτομέρειες". Τις συνοψίζω:
1. Η συντριβή του τσαρικού στρατού από τον γερμανικό στο ανατολικό μέτωπο, με 10 εκατομμύρια φαντάρους (πρώην μουζίκους) νεκρούς, τραυματίες, αιχμαλώτους και κυρίως υποχωρούντες προς τα ανατολικά ατάκτως και αρνούμενους να συνεχίσουν τον πόλεμο, αρνούμενους να υπακούσουν στις διαταγές των τσαρικών στρατιωτικών επιτελείων.
2. Τον Φλεβάρη του 1917 ξεσπά, στην Αγία Πετρούπολη, η Επανάσταση του '17. Καταργείται ο τσαρισμός, η κυβέρνηση Κερένσκυ υπόσχεται αγροτική μεταρρύθμιση και λειτουργία αντιπροσωπευτικού κοινοβουλευτικού συστήματος. Συνεχίζει όμως τον πόλεμο, οι μεταρρυθμίσεις αργούν, σ' όλη την επικράτεια δημιουργούνται Σοβιέτ, στα οποία οργανώνονται εργάτες, αγρότες, αντιτσαρικοί πάσης φύσεως και σοβιέτ στρατιωτών. Η κυβέρνηση Κερένσκυ λειτουργεί κατασταλτικά, εναντίον αυτού του κινήματος των σοβιέτ, και των κομμάτων (κυρίως κατά των μπολσεβίκων) που τα υποστηρίζουν. Οι πόλεις πεινάνε, οι Γερμανοί προελαύνουν.
3. Όταν ξεσπά η Οκτωβριανή Επανάσταση με πρωτοβουλία των μπολσεβίκων, η χώρα βρίσκεται σε κατάσταση ακυβερνησίας. Τα σοβιέτ, κι ιδιαίτερα των στρατιωτών στηρίζουν την κυβέρνηση των μπολσεβίκων και ιδιαίτερα το σύνθημα για ειρήνη και αναδιανομή της γης.|
Ωστόσο, για σήμερα, πρέπει να καταγράψουμε, ότι η πλάστιγγα και μάλιστα μετά το 1989, έχει γείρει αποφασιστικά προς τη μεριά ότι εκείνα τα γεγονότα του Οκτώβρη του 1917 δεν ήταν παρά |πραξικόπημα|. Ακόμα και στις γραμμές της Αριστεράς. Αλλά να σημειώσουμε ότι πάνω σ' αυτό το κεφαλαιώδες ζήτημα η σύγκρουση συνεχίζεται.
Η αναφορά στους κανόνες και στην |αμείλικτη αυτοδυναμία των οικονομικών νόμων που μάταια ξόρκισαν ως εξουσία οι μαρξιστές όπου γης (γιατί αγνόησαν ότι πηγάζουν και ταυτίζονται με την ανθρώπινη φύση) |προϋποθέτει την αμφισβήτηση της εξουσίας πλείστων δογμάτων του Μαρξ και των επιγόνων του.
Οι συλλογισμοί του εν γένει αστισμού είναι απλοί: Οι οικονομικοί νόμοι (του καπιταλισμού εννοείται) και της αγοράς είναι αιώνιοι, διότι πηγάζουν από την ανθρώπινη φύση, άρα και ο καπιταλισμός είναι σύστημα αιώνιο όπως και η ανθρώπινη φύση. Το κίνητρο του κέρδους, είναι ακαταμάχητο διότι επίσης εκπηγάζει από την ανθρώπινη φύση. Αλλά το κέρδος σύμφωνα με τους οικονομικούς νόμους είναι η βάση του καπιταλισμού, του συστήματος εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Άρα στην ανθρώπινη φύση ανήκει ορισμένοι άνθρωποι να εκμεταλλεύονται κάποιους συνανθρώπους τους, στην ανθρώπινη φύση ανήκει επίσης και το ακριβώς αντίθετο: κάποιοι να υφίστανται την εκμετάλλευση των εκμεταλλευτών τους. Διότι δεινόν προς τα κέντρα λακτίζειν. Η παραβίαση της ανθρώπινης φύσης είναι φανατισμός και μισαλλοδοξία γι' αυτό οι πολλοί δεν την ανέχονται~ υπάρχουν όμως πάντα οι λίγοι μισαλλόδοξοι που την επιβάλλουν εις βάρος των πολλών και εναντίον της θελήσεώς των. Διαπράττουν δηλαδή πραξικόπημα. Επομένως η Επανάσταση του Οκτώβρη είναι πραξικόπημα = ολοκληρωτισμός = Γκουλάγκ.
Έτσι ορισμένοι θεωρούν επανάσταση μόνον την Επανάσταση του Φλεβάρη του 1917 στη Ρωσία γιατί αυτή η τελευταία, ως γνωστόν, ήταν μόνον αντιτσαρική --αστικοφιλελεύθερη-- δημοκρατική. Έστω κι αν κινητήρια δύναμή της ήταν τα σοβιέτ των στρατιωτών και των εργατών, που δεν ήθελαν άλλο πόλεμο και τους Ρομανόφ, δεν κινδύνευαν απ' αυτήν οι αιώνιοι νόμοι του καπιταλισμού και της αγοράς. Όμως, ας δούμε το πράγμα με τα λόγια ενός τοτινού συγχρόνου και ουδόλως μπολσεβίκου:
|Όταν όμως ένα ολόκληρο τμήμα της ανθρωπότητας, ένα πολύ μεγάλο τμήμα, προχωρά βασανιστικά στους δρόμους του θανάτου και της ελευθερίας. Όταν μια τεράστια επανάσταση ετοιμάζει την πιο βασανιστική γέννα που θα δώσει σάρκα στις πιο απαραίτητες ελευθερίες, ύστερα από τόσες και τόσες αιματηρές και φοβερές αποτυχίες, πολέμους λαών, πολέμους φυλών, πόλεων, εμφυλίους πολέμους, ύστερα από άλλες πιο φοβερές σφαγές και μακελειά...
|τότε η αντεπαναστατική "σκέψη" γίνεται κονιορτός μπροστά στην πραγματικότητα και δεν έχει άλλο δρόμο από το να μετατραπεί σε |πράξη αντεπαναστατική|. Τότε η ίδια θα αποδείξει |πρακτικά| ότι η πάλη των τάξεων υπάρχει, ότι οι επαναστάσεις υπάρχουν, όπως και οι αντεπαναστάσεις. Κι αυτό συνέβη πολλάκις, συμβαίνει συνεχώς, όπως συνέβη με τους Καντέ, τους Σοσιαλεπαναστάτες, τους Κοζάκους, τον Βράγκελ, τον Ντενίκιν, τους Τσέχους, τους Ρώσους αστούς και αριστοκράτες, στους Αγγλογάλλους εισβολείς, (στρατός 11 χωρών συνολικά) όπως συνέβη ακόμη και με δυο συντάγματα ευζώνων, του Κονδύλη και του Πλαστήρα, όταν πολλοί Έλληνες φαντάροι άφησαν τα κόκαλά τους στην Ουκρανία το 1919.
Υπάρχει όμως μια άλλη αντίδραση: ότι η επανάσταση αυτή ήταν βολονταριστική και "νομοτελειακά", λόγω ενδογενών προϋποθέσεων οδήγησε στον ολοκληρωτισμό, τον σταλινισμό και τις τερατώδες κοινωνίες του Υπαρκτού. Πάλι εν συντομία, πάλι όμως εν πνεύματι αληθείας.
Εδώ πράγματι μπορούμε να κουβεντιάσουμε τα δυο προβλήματα, πολύ παλιά κι αυτά άλλωστε, όχι όμως εξωπραγματικά.
|Το πρώτο:| Αιτία του ολοκληρωτισμού είναι ο μαρξισμός του Λένιν, ο λενινισμός. Και ήταν ολέθριος ο λενινισμός διότι υπέτασσε τα πάντα στο |σκοπό της προλεταριακής επανάστασης|. |Το δεύτερο:| οι πολιτικοί θεσμοί που δημιούργησε η επανάσταση, το μονοκομματικό καθεστώς κ.λπ. βρίσκονται στη ρίζα του μετεπαναστατικού βοναπαρτιστικού φαινομένου που ονομάστηκε σταλινισμός.
Καθιερώνονται λοιπόν δύο συγκλίνουσες γενεαλογίες αιτιών: μία θεωρητική, "ο μαρξισμός του Λένιν" και μία πολιτική, οι πολιτικοί θεσμοί που δημιούργησε η επανάσταση. Προφανώς η δεύτερη ανάγεται στην πρώτη και επομένως η μόνη αιτία, και γεννήτορας του ολοκληρωτισμού και του σταλινικού "φαινομένου" είναι ο "μαρξισμός του Λένιν". Παρεμπιπτόντως --κι αυτό έχει τεράστια σημασία-- αυτή η ερμηνεία αποτελεί σήμερα πλέον κυρίαρχη ιδεολογία και στην ευρωπαϊκή αριστερά και η περί του αντιθέτου άποψη έχει καταγραφεί στα κατάστιχα του "δογματικού παλαιοημερολογιτισμού". Ας δούμε όμως:
Είναι βέβαιο ότι μια θεωρία ("ο μαρξισμός του Λένιν") μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για την πραγματική ζωή;
Βέβαια ξέρουμε ότι οι ιδέες, όταν τις ασπάζονται οι μάζες, γίνονται υλικές δυνάμεις της επανάστασης (Μαρξ αλλά και Λένιν). Για να θεωρήσουμε ωστόσο ως αιτία τον "μαρξισμό του Λένιν" θα έπρεπε το λιγότερο να παραδεχθούμε ότι στην επαναστατική ατμόσφαιρα της καταρρέουσας τσαρικής Ρωσίας οι μάζες είχαν μιλήσει... λενινιστικά. Αλλά αν οι μάζες είχαν αποδεχθεί τον "μαρξισμό του Λένιν", αναγνωριζόμενες στις ιδέες του δεν διέπρατταν ολοκληρωτισμό και πραξικόπημα αλλά απλούστατα υλοποιούσαν αυτό που προσδοκούσαν, αυτό που τις εξέφραζε, αυτό που τις συνέφερε, ερχόμενες σε αντίθεση, προφανώς, με κάποιες άλλες κοινωνικές δυνάμεις που αναγνωρίζονταν σε άλλες ιδέες και είχαν αντίθετα συμφέροντα, τους γαιοκτήμονες για παράδειγμα. Τότε όμως δεν έχουμε το μαρξισμό του Λένιν από τη μια μεριά και την κοινωνία από την άλλη αλλά ταξική πάλη σκληρή και αδυσώπητη που στην περίπτωση της Οκτωβριανής Επανάστασης πήρε τη μορφή ενός αιματηρού εμφυλίου πολέμου στον οποίο τα αντίπαλα στρατόπεδα πάλεψαν, και τα δυο με αυταπάρνηση είναι αλήθεια, να επικρατήσουν. Αυτή είναι η λογική της πραγματικότητας, μια λογική άλλωστε στην οποία υποτάχθηκαν οι πάντες. Είναι γνωστό άλλωστε ότι ως το καλοκαίρι του 1918 που αρχίζει ανοιχτά ο εμφύλιος πόλεμος η καταπίεση εκ μέρους της εξουσίας των Μπολσεβίκων είναι ασήμαντη. Και δεν είναι αλήθεια ότι απαγόρευσαν την έκδοση εφημερίδων ήδη από το χειμώνα του 1918. Απαγόρευσαν την έκδοση των |αστικών |εφημερίδων, μέτρο το οποίο δεν είχαν αποδοκιμάσει ούτε οι Εσέροι ούτε οι Μενσεβίκοι. Άλλωστε οι Σοσιαλεπαναστάτες, θεωρητικά και πρακτικά, ήταν υπέρ ακόμη και της ατομικής τρομοκρατίας, άποψη την οποία ο Λένιν ο ίδιος εγνώρισε στο σβέρκο του με δυο σφαίρες της Καπλάν.
Απομένει βέβαια το ερώτημα μήπως οι μάζες στην επαναστατική Ρωσία δεν είχαν αποδεχθεί το "μαρξισμό του Λένιν". Οπότε δεδομένου ότι οι Μπολσεβίκοι αρχικά ήταν μια μικρή μειοψηφία, πώς κατάφεραν να νικήσουν τους αντιπάλους τους; Με ποια υλική δύναμη αυτοί οι 23.000 άνθρωποι μπόρεσαν να καθυποτάξουν τόσους στρατούς και φοβερούς αντιπάλους και μια κοινωνία εκατόν πενήντα εκατομμυρίων ψυχών;
Αν αφήσουμε στην άκρη τα γνωστά επιχειρήματα της συνωμοσίας και της εξαπάτησης δεν θα δυσκολευτούμε να παρακολουθήσουμε μέσα στην ίδια την επαναστατική διαδικασία μια γεωμετρική αύξηση της δύναμης των Μπολσεβίκων, εξηγήσιμη κι αυτή διότι τα κύρια συνθήματά τους: ειρήνη, όλη η εξουσία στα σοβιέτ, τα χωράφια στους αγρότες αντιστοιχούσαν σε ανάγκες και αιτήματα ευρύτατων λαϊκών μαζών και έτσι τροποποιούνταν καθημερινά τα δεδομένα του συσχετισμού δυνάμεων μεταξύ τάξεων και πολιτικών δυνάμεων. Είναι γνωστό για παράδειγμα ότι η συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ με τις σοβαρές παραχωρήσεις υπέρ της Γερμανίας καταγγέλθηκε ως προδοσία και από τους Σοσιαλεπαναστάτες και τους Μενσεβίκους --γνωστή επίσης η αντίδραση για άμεση ειρήνη στη γραμμή του Λένιν πολλών επιφανών μπολσεβίκων (Τρότσκυ, Μπουχάριν, Σμυρνόφ κ.λπ.). Αλλά ο κόσμος, τα εκατομμύρια οι ματοβαμμένοι στρατιώτες του μετώπου, ήθελαν ειρήνη έστω και με παραχωρήσεις. Προσχωρούσαν δηλαδή στον "χονδροειδή" μαρξισμό του Λένιν κι όχι στις λεπτεπίλεπτες διατριβές του μενσεβίκου Τσερνώφ.
Εκείνο που προέχει αυτή την ιστορική φάση και την νοηματοδοτεί είναι ότι η Επανάσταση πολέμησε εναντίον των αντιπάλων της, ντόπιων και ξένων, αντιμετωπίζοντας συνεχώς το δίλημμα ή να καταρρεύσει ή να επικρατήσει. Υπεράσπισε όχι χωρίς κόστος τις θέσεις της. Αλλά δεν είχε τη δυνατότητα να υποχωρήσει ή να συμβιβαστεί γιατί αυτή τη δυνατότητα της την στερούσαν οι αντίπαλοί της. |Ήθελε τα πάντα: |να γκρεμίσει το αστικό καθεστώς, όπως και οι αντίπαλοί της |ήθελαν τα πάντα: |να διασώσουν το αστικό καθεστώς. Τα αντίπαλα στρατόπεδα, επαναστάτες και αντεπαναστάσεις ήταν απελπιστικώς... λενινιστικά. Για πρώτη φορά στις σύγχρονες κοινωνίες έδειξε πρακτικά ότι ο καπιταλισμός δεν είναι σύστημα αιώνιο, ότι οι νόμοι του δεν είναι αιώνιοι και επομένως εκτός από ανατρεπτέος ως "κακός" είναι και ανατρέψιμος ως τρωτός. Αυτή άλλωστε ήταν και η δύναμη της Οκτωβριανής Επανάστασης που πυροδότησε όλα τα κινήματα του κόσμου και άλλαξε το πολιτικό σκηνικό του 20ού αιώνα όπως η Γαλλική Επανάσταση του 1789 άλλαξε το σκηνικό του 19ου αιώνα. Οι "από κάτω" έδειξαν ότι μπορούν να κερδίσουν: αυτό ήταν το μήνυμα που κράτησε η εργαζόμενη ανθρωπότητα από την Οκτωβριανή Επανάσταση.
Εξάλλου σε μια εποχή που η πολιτική ασκείται με τα όπλα, που ο κόσμος μετατράπηκε σε ένα απέραντο σφαγείο όπου πολεμούσαν αστοί, προλετάριοι, χωριάτες, ο Τσάρος, ο Κλεμανσώ, ο Γουλιέλμος, ο Χίντεμπουργκ, ο Βενιζέλος, ο Κεμάλ, ο Τσώρτσιλ, οι πάντες τέλος πάντων, σ' αυτή την ατμόσφαιρα γεμάτη μπαρούτι και ασφυξιογόνα, σε μιαν Ευρώπη γεμάτη χαρακώματα, εφόδους, πτώματα, βομβαρδισμούς, επελάσεις, ερπυστριοφόρα, πολυβόλα και πυροβόλα εν δράσει οι κομμουνιστές έκαναν, όφειλαν να κάνουν κι αυτοί, πολιτική με τα μέσα που οι αντίπαλοί τους είχαν καταστήσει αποκλειστικά: τα όπλα. Πράγματι πολέμησαν για να πετύχουν το σκοπό τους: την προλεταριακή επανάσταση. Μήπως δεν θα 'πρεπε; Και γιατί αυτή η αποφασιστικότητα --που δεν ήταν μόνο δικό τους προνόμιο-- συνέβαλε στη δημιουργία ολοκληρωτισμού; Μήπως, παραδεχόμενοι κάτι τέτοιο δεν αποδεχόμαστε ταυτόχρονα ότι η Επανάσταση, μοιραία, οδηγεί στον ολοκληρωτισμό; Δεν θα το έλεγα.
Καταρχήν οι νέοι θεσμοί που δημιούργησε η Επανάσταση, πάνω στους οποίους στηρίχθηκε και χάρη στους οποίους επικράτησε, ήταν τα Σοβιέτ. Το πολιτικό της σύστημα αρθρώνεται με βάση τις αρχές της άμεσης δημοκρατίας που ενσαρκώνονται στα Σοβιέτ (τα Συμβούλια δηλαδή) των εργατών, των αγροτών και των στρατιωτών. Και από την άλλη μεριά, αναγνωρίζει το αντιπροσωπευτικό σύστημα, δεδομένου ότι και τα ίδια τα Σοβιέτ από ένα ορισμένο σημείο και πάνω βασίζονται στην αντιπροσωπευτική αρχή. Ο συνδυασμός επομένως της άμεσης και της έμμεσης δημοκρατίας αποτελεί, από θεσμική άποψη, την ουσία του σοβιετικού συστήματος. Και απ' αυτή την άποψη υπήρξε πράγματι μια ρήξη με τις αρχές της αστικής δημοκρατίας και ανάδειξη νέων θεσμών που επέτρεπαν και επέβαλαν τη λαϊκή συμμετοχή δίνοντας μια άλλη έννοια στην αρχή της λαϊκής κυριαρχία.
Καταρχήν η Επανάσταση ποτέ δεν αυτοπροσδιορίστηκε ως μονοκομματική και ποτέ το μονοκομματικό σύστημα δεν αναγορεύτηκε ως το ιδεώδες πολιτικό σύστημα οργάνωσης του σοσιαλιστικού καθεστώτος. Ας ψάξουν όσο θέλουν στο "μαρξισμό του Λένιν" αλλά δεν θα βρουν καμιά θεωρητικοποίηση του μονοκομματικού συστήματος ή συνηγορία κατά του αντιπροσωπευτικού συστήματος. Αντίθετα εκείνο που σίγουρα θα βρουν στη διάρκεια της Επανάστασης είναι μια συνεχής μετατόπιση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων (και του πολιτικού τους προσωπικού) προς τη μεριά της αντεπανάστασης πράγμα που υποχρέωνε και τους Μπολσεβίκους να μετατοπίζονται κι αυτοί προς την μονοκομματική πρακτική απαγορεύοντας τη λειτουργία των άλλων κομμάτων οριστικά μετά το 1921-22. Αυτή είναι η ουσία του ζητήματος που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί παρά μέσα από τη συγκεκριμένη ιστορία της πάλης των τάξεων που διεξάγεται στη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου.
Επαναλαμβάνω ότι δεν έχουμε να κάνουμε με ένα "μοντέλο" αλλά με μια διαδικασία πάλης που οδήγησε στον μονοκομματικό σύστημα, λύση η οποία αν βραχυπρόθεσμα βοήθησε στην πολιτική σταθεροποίηση του νέου καθεστώτος αποτέλεσε μακροπρόθεσμα, με τη διαιώνισή του, τη βάση για τη διάνοιξη ενός χάσματος μεταξύ κράτους και κοινωνίας.
Το γεγονός αυτό είχε σαν συνέπεια οι πολιτικές αντιθέσεις να ενσωματώνονται αναγκαστικά μέσα στο ίδιο το κομμουνιστικό κόμμα και ως εκ τούτου να μετατρέπεται το ίδιο το κόμμα σε πρωτογενές πεδίο ιδεολογικών και πολιτικών ταξικών συγκρούσεων που γνώρισαν τις γνωστές εξάρσεις λίγα χρόνια αργότερα. Δεν πρέπει ωστόσο να κρίνουμε την καθαυτό επαναστατική περίοδο (1917-1923) με τα μέτρα και τα κριτήρια που ισχύουν σε μεταγενέστερες εποχές της σοβιετικής ιστορίας όταν θα έχουν πλέον, επικρατήσει άλλες καταστάσεις. Όταν τελειώνει ο εμφύλιος πόλεμος και η εξουσία των Μπολσεβίκων έχει σχετικά σταθεροποιηθεί ούτε η καταπίεση έχει τη μορφή και την έκταση που γνώρισε τη δεκαετία του '30 ούτε υπάρχει σοβαρή διάσταση εξουσίας και λαϊκών μαζών.
Υπάρχει ωστόσο σοβαρή λαϊκή δυσαρέσκεια --κι αυτό το αναγνωρίζουν πρώτοι οι Μπολσεβίκοι-- δυσαρέσκεια όμως που δεν καταλύει το δεσμό κόμματος-εξουσίας-μαζών. Η παράταση του "κομμουνισμού του πολέμου", του καθεστώτος των επιτάξεων για την τροφοδοσία των πόλων και του Κόκκινου Στρατού, οι χαμηλοί μισθοί, ο πληθωρισμός, η πείνα, η έλλειψη ειδών πρώτης ανάγκης, ο πλημμελέστατος εφοδιασμός των πόλεων είναι αιτίες πολύ σοβαρές για να τροφοδοτήσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Ακριβώς δεν γι' αυτό το λόγο --και όχι χωρίς αντιστάσεις στο εσωτερικό του ΚΚ και των Σοβιέτ-- προκρίνεται η ΝΕΠ για να αντιμετωπισθεί η άθλια οικονομική κατάσταση. Οι Μπολσεβίκοι, έχουν πλήρη συνείδηση ότι η Νέα Οικονομική Πολιτική αποτελεί μερική αναβίωση του (ιδιωτικού) καπιταλισμού και ενίσχυση των τάσεων του κρατικού καπιταλισμού.
Το κύριο πρόβλημα σε αυτή τη φάση είναι η εργατοεργατική συμμαχία που δοκιμάζεται σοβαρά από αντικειμενικές αντιξοότητες αλλά και από μια σειρά σοβαρά λάθη του ΚΚ που βλέπουν το φως και στη φάση του "κομμουνισμού του πολέμου" και, κυρίως, αργότερα, όταν τερματίζεται η ΝΕΠ και αρχίζει η βίαιη κολλεκτιβοποίηση.
"|Η σοβιετική εμπειρία|", γράφει ο Σαρλ Μπετελέμ, "|επιβεβαιώνει ότι το πιο δύσκολο δεν είναι η ανατροπή, των παλαιών κυρίαρχων τάξεων: το πιο δύσκολο είναι, καταρχήν, να καταστραφούν οι παλαιές κοινωνικές σχέσεις --πάνω στις οποίες μπορεί να ανασυγκροτηθεί ένα σύστημα εκμετάλλευσης παρόμοιο μ' εκείνο που θεωρήθηκε ότι είχε ανατραπεί-- και στη συνέχεια να παρεμποδισθεί η αναδημιουργία αυτών των κοινωνικών σχέσεων με βάση παλαιά στοιχεία, παρόντα ακόμη για πολύ καιρό στις νέες κοινωνικές σχέσεις|".
Έτσι, στη νεαρή Σοβιετική Δημοκρατία, μετά το 1924-25, θα ακυρώνεται προοδευτικά το έργο της Επανάστασης.
1. Για να επιτευχθούν οι "υλικές προϋποθέσεις του σοσιαλισμού" το καθεστώς συνέτριψε την εργατοαγροτική συμμαχία εκμηδενίζοντας κοινωνικά όχι μόνο τους "κουλάκους" αλλά εκατομμύρια αγρότες από τους οποίους αποσπούσε βίαια σημαντικά αγροτικά εισοδήματα υπέρ της βιομηχανίας.
2. Για να επιτευχθεί η ταχεία εκβιομηχάνιση ("υλικότερη" των προϋποθέσεων του σοσιαλισμού) επικράτησαν πλήρως οι ιεραρχικές σχέσεις στην παραγωγική διαδικασία, η αυθεντία του ειδικού-τεχνικού, των προϊσταμένων, των στελεχών (που "αποφάσιζαν για τα πάντα"), επικράτησαν δηλαδή κοινωνικές σχέσεις εις βάρος του προλεταριάτου.
3. Για να εξασφαλισθεί, πάση θυσία, η νέα τάξη πραγμάτων και οι νέες κατευθύνσεις που προέκρινε η πολιτική ηγεσία, και τις οποίες δεν προέκρινε η κοινωνική βάση του καθεστώτος, το κράτος και οι καταπιεστικοί του μηχανισμοί έδρασαν αντιλαϊκά σε μαζική κλίμακα: εναντίον των τάξεων που στήριξαν την επανάσταση.
4. Για να καμφθούν οι αντιστάσεις μέσα στο κόμμα --και ήταν πολλές-- καταργήθηκε η εσωκομματική δημοκρατία, η διαφωνία, ο διάλογος η πολιτική σύγκρουση και εφαρμόστηκε η μαζική τρομοκρατία εις βάρος, κυρίως, των στελεχών και μελών του κόμματος της επαναστατικής περιόδου. Μιλάμε βέβαια για κάποια εκατομμύρια εκκαθαρισθέντων.
* * *
Η σχετική βιβλιογραφία είναι πολύ πλούσια για αυτές τις μεταλλαγές που συντελούνται στα τέλη της δεκαετίας του '20 και τη δεκαετία του '30. Και το συμπέρασμα αρκετά καθαρό: Το κράτος παρ' όλο που έχει γεννήτορα την Επανάσταση δεν είναι η συνέχεια της Επανάστασης. Και παρά ταύτα κράτος, κόμμα και μάζες συνέπεσαν στην ίδια γιγαντιαία προσπάθεια: στην αντιφασιστική νίκη κατά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο. Για τη μετά το Β' παγκόσμιο πόλεμο περίοδο θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι το κράτος, του σταλινισμού και του "υπαρκτού σοσιαλισμού", είναι κράτος μιας αντεπανάστασης, γι' αυτό και ο αντιλαϊκός αυταρχικός, συντηρητικός του χαρακτήρας, οι ιμπεριαλιστικές-σοβινιστικές του εκφράσεις, η πολιτική υπερδύναμης, η τρομοκρατία.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΤΗΣ Δ.Ε.Α. ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ
κάντε κλικ σε κάθε θέμα που σας ενδιαφέρει
1. 90 χρόνια μετά
http://www.dea.org.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=732&Itemid=46
2.Η Ρώσικη Επανάσταση
http://www.dea.org.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=731&Itemid=46
3.Από το Φλεβάρη στον Οκτώβρη: Οι εννέα μήνες που συγκλόνισαν τη Ρωσία και τον κόσμο
http://www.dea.org.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=730&Itemid=46
4.Πώς χάθηκε η επανάσταση;
http://www.dea.org.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=729&Itemid=46
5.Λέον Τρότσκι: Σταλινισμός και Μπολσεβικισμός
http://www.dea.org.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=728&Itemid=46
ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΕΣ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ 4-11-07 ΓΙΑ ΤΑ
90 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
ΑΠΛΑ, ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΣΕ ΚΑΘΕ ΘΕΜΑ ΠΟΥ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ
1.Το τελάρο βάφτηκε κόκκινο http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,id=52427880
του Τάκη Μαστρογιαννόπουλου (Γραμματεία ΣΥΡΙΖΑ), από τις εκδηλώσεις του ΣυΡιζΑ για τη Μεγάλη Οκτωβριανή Επανάσταση.
Θα επιχειρήσω να ανατρέψω ένα μύθο: ότι μόνο ένα σκληρό μονολιθικό κόμμα χωρίς εσωτερικές αντιθέσεις, διαφορετικές απόψεις, ακόμα και ενδοκομματικές έριδες, ότι μόνο ένα κόμμα «αδιάλλακτο» που αρνείται τη συνεργασία και την κοινή δράση με τα άλλα εργατικά και αριστερά κόμματα, είναι σε θέση να οδηγήσει την επανάσταση, όταν αυτή ξεσπάσει, μέχρι τη νίκη και την αλλαγή της κοινωνίας. Το μύθο ότι το κόμμα των μπολσεβίκων ήταν ένα τέτοιο κόμμα.
Όλοι θα συμφωνήσουμε ότι η περίοδος που οδηγεί στην κατάληψη της εξουσίας αποτελεί μια από τις κορυφαίες στιγμές στην ιστορική διαδρομή ενός κόμματος, ιδιαίτερα ενός κομμουνιστικού κόμματος. Τότε δοκιμάζονται τόσο η πολιτική και η τακτική, όσο και η δημοκρατική λειτουργία και το εσωκομματικό καθεστώς.
Το κόμμα των μπολσεβίκων δοκιμάστηκε και αυτό από μια σοβαρή εσωκομματική κρίση μέσα στις τόσες που γνώρισε στη σύντομη προηγούμενη ιστορία του- ακριβώς τις παραμονές της μεγάλης οκτωβριανής επανάστασης. Το Σεπτέμβρη του 1917 το κόμμα των μπολσεβίκων αποτελούσε, όπως είναι γνωστό, την πλειοψηφία στα σοβιέτ, τα οποία ψήφιζαν σε όλες τις μεγάλες πόλεις της αχανούς αυτοκρατορίας υπέρ της εξουσίας των εργατών. Το πολιτικό εκκρεμές είχε στραφεί αποφασιστικά προς τα αριστερά. Μάλιστα στο σοβιέτ της Πετρούπολης οι μπολσεβίκοι διέθεταν 100 ψήφους παραπάνω από όσους τα άλλα κόμματα της αριστεράς, οι μενσεβίκοι και οι σοσιαλεπαναστάτες μαζί.
Στις 10 του Οκτώβρη του 1917 συνήλθε η ιστορική συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής του κόμματος των μπολσεβίκων, η οποία και αποφάσισε την εξέγερση και την κατάληψη της εξουσίας. Και είναι ειρωνεία της ιστορίας ότι η συνεδρίαση αυτή έγινε στο σπίτι του μενσεβίκου Σουχάνοφ, που η γυναίκα του ήταν μέλος των μπολσεβίκων. «Ω καινούργιοι αστεϊσμοί της εύθυμης μούσας της Ιστορίας -ανέφερε αργότερα ο ίδιος ο Σουχάνοφ εκείνη η αποφασιστική συνεδρίαση των ανώτερων ηγητόρων έγινε σπίτι μου, πάντα στον ίδιο δρόμο, Κάρποβκα 32 (διαμέρισμα 31), μα όλα αυτά γίνονταν χωρίς να ξέρω τίποτα!»
Η άγνοια, βέβαια, του Σουχάνοφ δεν εμπόδισε τους μπολσεβίκους ηγέτες να αποφασίσουν, ακριβώς σε αυτή τη συνεδρίαση, την κατάληψη της εξουσίας. Όπως ανέφερε και η απόφαση της συνεδρίασης, που όχι τυχαία ανέλυσε την κατάσταση με αφετηρία τις διεθνείς εξελίξεις: «Η Κεντρική Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η διεθνής θέση της ρωσικής επανάστασης (η ανταρσία στο γερμανικό στόλο, σαν ακραία ένδειξη της πορείας σε ολόκληρο τον ευρωπαϊκό χώρο της παγκόσμιας σοσιαλιστικής επανάστασης) ...; το γεγονός ότι το κόμμα του προλεταριάτου κατάχτησε την πλειοψηφία στα Σοβιέτ ...; όλα γενικά θέτουν σε πρώτο επίπεδο την ένοπλη εξέγερση».
Η απόφαση αυτή δεν έγινε ωστόσο ομόφωνα αποδεκτή. Ηγετικά στελέχη του κύρους και της ακτινοβολίας του Κάμενεφ και του Ζηνόβιεφ διαφώνησαν, θεώρησαν εγκληματική την απόφαση και κατηγόρησαν την πλειοψηφία της Κεντρικής Επιτροπής για «μπλανκισμό». «Είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι υποστήριξαν σε κοινή τους δήλωση την επομένη 11 του Οκτώβρη- ότι το να κηρύξουμε τώρα την ένοπλη εξέγερση θα ήταν σαν να διακινδυνεύαμε όχι μονάχα την τύχη του κόμματος αλλά και την τύχη της ρωσικής και παγκόσμιας επανάστασης ...; Η διαμαρτυρία μας έχει σκοπό να προφυλάξει το κόμμα από την καταστροφική αυτή πολιτική». Η σύγκρουση μέσα στο κόμμα πήρε, όπως ήταν φυσικό, έναν οξύ χαρακτήρα. Οι διαφορές φάνηκαν και σε κάποια φάση ήταν αγεφύρωτες. Το κόμμα βρέθηκε αντιμέτωπο με τη διάσπαση. Ιδιαίτερα όταν ο Κάμενεφ και ο Ζηνόβιεφ παραιτήθηκαν από την Κ.Ε. και κατάγγειλαν στον αντιπολιτευόμενο Τύπο την εξέγερση.
Η απάντηση του Λένιν, μέσα από ένα γράμμα που απευθυνόταν στα μέλη του κόμματος στις 18 του Οκτώβρη, ήταν ιδιαίτερα σκληρή. Αφού κατηγόρησε ως «απεργοσπάστες» τον Κάμενεφ και το Ζηνόβιεφ, δεν δίστασε να δηλώσει ότι «θα θεωρούσα τον εαυτό μου ανέντιμο αν οι παλιές μου σχέσεις με τους συντρόφους με εμπόδιζαν να τους καταδικάσω. Δηλώνω ξεκάθαρα πως δεν τους θεωρώ πλέον συντρόφους και θα παλέψω με όλες μου τις δυνάμεις στην Κεντρική Επιτροπή και στο συνέδριο για τον αποκλεισμό τους από το κόμμα ...; Δύσκολοι καιροί. Δύσκολο πρόβλημα. Σοβαρή προετοιμασία.»
Ωστόσο η ιστορία του μπολσεβικισμού είναι πλούσια σε μαθήματα. Τόσο σε θέματα μαρξιστικής, επαναστατικής πολιτικής, όσο και σε ζητήματα εργατικής δημοκρατίας και κομματικής λειτουργίας. Η αδιαλλαξία στις αρχές ήταν αδιάσπαστα δεμένη με την κατανόηση των πραγματικών εξελίξεων μέσα στην κοινωνία και το κόμμα, με την ευλυγισία των χειρισμών απέναντι σε τάσεις και ομάδες, ακόμα και σε άτομα.
Ο Γκ. Μπόφα (του πάλαι ποτέ ΙΚΚ) που επιμελήθηκε αργότερα τα πρακτικά του μπολεβίκικου κόμματος, μένει πραγματικά έκπληκτος από την τακτική της ηγεσίας απέναντι στους απείθαρχους διαφωνούντες: «Στο σύνολό της η Κεντρική Επιτροπή σημειώνει ο Μπόφα δεν απαίτησε διαγραφή, αλλά περιορίστηκε να δεχτεί την παραίτηση του Κάμενεφ. Αυτό, ωστόσο, δεν εμπόδισε τον τελευταίο να είναι παρών (λεπτομέρεια που παρέμεινε, αλήθεια, ανεξήγητη) το πρωί της 24ης Οκτώβρη (6ης Νοέμβρη) στο Σμόλνι, όπου η Κεντρική Επιτροπή συνεδρίασε προκειμένου να λάβει τις τελευταίες αποφάσεις της εν όψει της εξέγερσης».
Σύμφωνα με την τυπική - γραφειοκρατική αντίληψη, όποιος διαφωνεί και εναντιώνεται στην πλειοψηφία της ηγεσίας του κόμματος πάνω σε κρίσιμα ζητήματα και όλοι θα συμφωνήσουμε ότι η προετοιμασία της εξέγερσης είναι από τα πλέον σοβαρά τότε ούτε λίγο ούτε πολύ είναι «πράκτορας του ιμπεριαλισμού», «συνειδητός προβοκάτορας» κλπ, κατηγορίες για τις οποίες τόσο μεγάλη πείρα έχει δυστυχώς το διεθνές αλλά και το ελληνικό κίνημα ...; Και είναι ειρωνεία της ιστορικής διαλεκτικής ότι ο Κάμενεφ και ο Ζηνόβιεφ εκτελέσθηκαν αργότερα από το σταλινικό καθεστώς με την κατηγορία ότι ήταν «πράκτορες» του γερμανικού ιμπεριαλισμού.
Ωστόσο για τους μαρξιστές η αλήθεια είναι εντελώς διαφορετική. Οι λαθεμένες αντιλήψεις του Κάμενεφ και του Ζηνόβιεφ, οι υποχωρήσεις στις πιέσεις για την προετοιμασία των εκλογών για Συντακτική Συνέλευση και όχι για την προετοιμασία της εξέγερσης, δεν ήταν ένα θεωρητικό λάθος που οφείλονταν στις θεωρητικές τους απόψεις ή στον προσωπικό τους χαρακτήρα. Αντίθετα, ο Κάμενεφ και ο Ζηνόβιεφ με τις θέσεις τους όχι μόνον έκφραζαν, περισσότερο από όλους τους άλλους, το πνεύμα αναποφασιστικότητας και τις πιέσεις των κυρίαρχων τάξεων, αλλά και ενσάρκωναν τις ανασταλτικές τάσεις μιας μερίδας του κόμματος μπροστά στις κατακλυσμιαίες εξελίξεις που σηματοδοτούσε η προοπτική της επανάστασης και ο μετασχηματισμός της κοινωνίας.
Η κατανόηση ότι αυτές οι υποχωρητικές τάσεις ήταν αντανάκλαση της κρίσης προσανατολισμού που αγκάλιαζε ένα τμήμα τόσο στις ηγετικές σφαίρες, όσο και στη βάση του κόμματος, καθόρισε και την πολιτική της ηγεσίας. Στην ουσία η πλειοψηφία αντιμετώπισε την απείθαρχη μειοψηφία όχι με τυπικές αποφάσεις βασισμένες στο καταστατικό, αλλά με τη σκληρή πολιτική αντιπαράθεση και, κύρια, με το μαρξιστικό προσανατολισμό στα γεγονότα και με την ίδια την επαναστατική δράση. Για μια ακόμα φορά ο Λένιν, ο οποίος ουδέποτε αμφισβήτησε την επαναστατική εντιμότητα ή την ανιδιοτέλεια των προθέσεων τους, προστάτευσε το κύρος των συντρόφων του. Δεν είναι τυχαίο ότι μερικά χρόνια αργότερα μέσα από τη διαθήκη του προειδοποιούσε, δυστυχώς προφητικά, ότι «το επεισόδιο Ζηνόβιεφ - Κάμενεφ κατά τον Οκτώβρη δεν ήταν βέβαια τυχαίο, αλλά δεν πρέπει να γίνει εκμετάλλευση σε βάρος τους».
Η ιστορία της ρωσικής επανάστασης έχει να διδάξει τις νέες γενιές του εργατικού κινήματος, για το πώς η αριστερή πτέρυγα της ρωσικής σοσιαλδημοκρατίας (αυτή που αργότερα αποτέλεσε το κομμουνιστικό κόμμα) μπόρεσε να αναπτύξει μέσα από μια πολύχρονη και σύνθετη διαδικασία που τόσο αριστοτεχνικά περιέγραψε ο Λένιν στο περίφημο έργο του «Αριστερισμός»- την εργατική τάξη πολιτικά και οργανωτικά και να την οδηγήσει στην εξουσία.
Είναι φανερό ότι η πορεία του κόμματος, από την ίδρυση του μέχρι και την επανάσταση του Οκτώβρη, βρίσκεται σε πλήρη και εμφανή αντίθεση με τη σταλινική εκδοχή της ιστορίας που παρουσιάζει το κόμμα των μπολσεβίκων ως ένα κόμμα μονολιθικό, χωρίς εσωτερικές διαφωνίες και αντιθέσεις, ένα κόμμα που ουδόλως συμμετείχε στις διαδικασίες συγχώνευσης της μαρξιστικής αριστεράς, ένα κόμμα που δεν ακολουθούσε την πολιτική της κοινής δράσης και της ενότητας και που βάδιζε μόνο του καταγγέλλοντας διαρκώς τους πάντες. Ένα τέτοιο κόμμα ασφαλώς και δε θα οδηγούσε την επανάσταση που ξέσπασε τον Φλεβάρη του 1917 στη μεγαλειώδη νίκη του Οκτώβρη.
Το κόμμα των μπολσεβίκων, αντίθετα, ακολούθησε μια διαφορετική, σύνθετη, πολύμορφη και ασφαλώς ιδιαίτερα δύσκολη πορεία, που τελικά τού εξασφάλισε την επιτυχία και τη νικηφόρα πορεία, οδηγώντας για πρώτη φορά την εργατική τάξη στην εξουσία. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ είχε απόλυτο δίκιο όταν υποστήριζε ότι «όλη η επαναστατική τιμή και ικανότητα δράσης που έλειπε από τη δυτική σοσιαλδημοκρατία βρέθηκε στους μπολσεβίκους. Η εξέγερση του Οκτώβρη, πραγματικά, δεν έσωσε μόνο τη Ρωσική επανάσταση, αλλά έσωσε και την τιμή του διεθνούς σοσιαλισμού».
